اعداد، ساعت و قیمت به ترکی استانبولی: راهنمای کامل

گربه‌ی تارچین کنار غرفه‌ای پر از میوه و سیمیت در بازار، با چند سکه در دست و ساعتی بزرگ کنارش

برای پرسیدن ساعت به ترکی بگویید «ساعت کاچ؟» (ساعت چند است؟) و در جواب «ساعت» و یک عدد بیاورید (ساعت سه است). برای دقیقه‌های بعد از ساعت، عدد ساعت پسوند مفعولی می‌گیرد و فعلش «گِچی‌یور» است (سه و پنج دقیقه). برای دقیقه‌های مانده به ساعت، عدد ساعت پسوند «به» می‌گیرد و کلمه‌اش «وار» است (پنج دقیقه به چهار)، درست مثل «به» در فارسی. هر چهار جمله را به ترتیب در مثال زیر ببینید:

Example
Saat kaç?ساعت چند است؟
Saat üç.ساعت سه است.
Saat üçü beş geçiyor.سه و پنج دقیقه است.
Saat dörde beş var.پنج دقیقه به چهار است.

اگر بپرسید کاری چه ساعتی انجام می‌شود («ساعت کاچتا؟»)، «گِچی‌یور» به «گِچه» و «وار» به «کالا» تبدیل می‌شود.

اعداد ترکی باقاعده‌اند و حدود بیست کلمه همهٔ عددها را تا یک میلیون می‌سازد. سختی کار در ساعت، تاریخ و قیمت است، چون عددها آنجا پسوند حالت می‌گیرند. این را هم بدانید که برخلاف خیلی از واژه‌های ترکی، عددها از فارسی یا عربی نیامده‌اند. اینجا آشنایی با فارسی کمکی نمی‌کند و باید از صفر حفظشان کنید. اگر هنوز حروف را راحت نمی‌خوانید، از الفبای ترکی استانبولی و تلفظ حروف شروع کنید.

اعداد از صفر تا یک میلیون

عددترکیعددترکی
۰sıfır۱۰on
۱bir۲۰yirmi
۲iki۳۰otuz
۳üç۴۰kırk
۴dört۵۰elli
۵beş۶۰altmış
۶altı۷۰yetmiş
۷yedi۸۰seksen
۸sekiz۹۰doksan
۹dokuz۱۰۰yüz

عددهای بزرگ‌تر را با کنار هم گذاشتن اجزا می‌سازند، از بزرگ به کوچک، مثل فارسی ولی بدون «و». بالاتر از صد، «بین» (هزار) و «میلیون» می‌آیند. اینجا هم شبیه فارسی است: صد و هزار را بدون «بیر» (یک) می‌گویند، اما میلیون می‌شود «بیر میلیون». نمونه‌ها را در مثال زیر ببینید:

Example
on birیازده (یعنی «ده یک»)
yirmi beşبیست‌وپنج
yüz kırk ikiصدوچهل‌ودو
üç yüz altmış beşسیصدوشصت‌وپنج
bin iki yüz elli۱۲۵۰
iki bin yirmi altı۲۰۲۶
bir milyonیک میلیون

اگر ترکی آذری بلدید، این جدول برایتان آشناست: عددهای آذری تقریباً همین‌ها هستند و بیشتر در تلفظ و املا فرق دارند (مثلاً «دُرد» به جای «دُرت» برای چهار، و «یِدّی» به جای «یِدی» برای هفت). فرق‌های دیگر را در تفاوت ترکی آذری و استانبولی آورده‌ایم.

بنیاد زبان ترکی (TDK) می‌گوید عددهایی که از چند کلمه ساخته شده‌اند جدا نوشته می‌شوند. ترکی سه‌رقم‌ها را با نقطه جدا می‌کند و اعشار را با ویرگول (همان صفحهٔ TDK). نمونه‌ها:

Example
iki yüzدویست (جدا نوشته می‌شود)
bin iki yüz elli birهزار و دویست و پنجاه و یک (جدا نوشته می‌شود)
1.000.000یک میلیون
12,5دوازده و نیم
1.500 TLهزار و پانصد لیر

ما در فارسی اعشار را اغلب با «/» یا «٫» می‌نویسیم، پس نقطه در قیمت ترکی را اعشار نخوانید.

سه کلمهٔ دیگر هم لازم دارید. «یارِم» وقتی تنها بیاید یعنی «نیم» («یارِم کیلو» یعنی نیم کیلو)، «بوچوک» بعد از عدد یعنی «و نیم» («ایکی بوچوک» یعنی دو و نیم) و «چِیرِک» یعنی «ربع»:

TurkishMeaningExample
yarımنیم، وقتی تنها بیایدyarım kilo
buçuk«و نیم»، بعد از عددiki buçuk
çeyrekربعSaat üçü çeyrek geçiyor.

عدد ترتیبی: اول، دوم، سوم

عدد ترتیبی با پسوند ترتیبی ساخته می‌شود که چهار شکل دارد، همان کاری که «ـُم» در فارسی می‌کند (دوم، سوم). پسوند از هماهنگی واکه‌ها پیروی می‌کند و بعد از مصوت، مصوت اولش می‌افتد. هر چهار شکل و دو نمونه را در مثال زیر ببینید:

Example
-ıncı / -inci / -uncu / -üncüچهار شکل پسوند ترتیبی
iki → ikinciدو ← دوم
altı → altıncıشش ← ششم
عددترتیبیعددترتیبی
۱birinci۶altıncı
۲ikinci۷yedinci
۳üçüncü۸sekizinci
۴dördüncü۹dokuzuncu
۵beşinci۱۰onuncu

عدد «دُرت» (چهار) در شکل ترتیبی‌اش نرم می‌شود. در عدد مرکب فقط کلمهٔ آخر پسوند می‌گیرد. وقتی عدد ترتیبی را با رقم می‌نویسید، TDK یا نقطه را قبول دارد یا آپاستروف و پسوند را، نه هر دو. این عددها را برای طبقه و نشانی به کار می‌برید، اما تاریخ با عدد ساده گفته می‌شود، نه ترتیبی، دقیقاً مثل «۱۱ آبان» در فارسی. نمونه‌ها:

Example
yirmi birinciبیست‌ویکم
yüzüncüصدم
3. / 3'üncüسوم با رقم: یکی از این دو شکل، نه هر دو با هم
üçüncü katطبقهٔ سوم
sağdan ikinci sokakکوچهٔ دوم سمت راست

گفتن ساعت به ترکی

دو سؤال هست و جوابشان فرق دارد:

  • سؤال «ساعت کاچ؟» یعنی «ساعت چند است؟» و جوابش یک جملهٔ خبری است (ساعت سه است).
  • سؤال «ساعت کاچتا؟» یعنی «ساعت چند؟» یا «چه ساعتی؟»، وقتی زمان یک کار را می‌پرسید. جوابش پسوند مکانی می‌گیرد که چهار شکل دارد (ساعت سه).

در فارسی این دو را فقط با لحن از هم جدا می‌کنیم؛ ترکی برایشان پسوند دارد. «کلاس ساعت چند است؟» با «کاچتا» پرسیده می‌شود، نه «کاچ». هر دو سؤال، جوابشان و شکل‌های پسوند مکانی را در مثال زیر ببینید:

Example
Saat kaç?ساعت چند است؟
Saat üç.ساعت سه است.
Saat kaçta?چه ساعتی؟
Saat üçte.ساعت سه.
-da / -de / -ta / -teچهار شکل پسوند مکانی
Ders saat kaçta?کلاس ساعت چند است؟

ساعت کامل و نیم ساده‌اند. «بوچوک» یعنی «و نیم»، پس «ساعت اوچ بوچوک» یعنی سه و نیم. برای دوازده و نیم (ظهر یا نیمه‌شب) می‌گویند «ساعت یارِم». املای هر دو در جدول پایین‌تر آمده است.

بعد از ساعت: پسوند مفعولی و «گِچی‌یور»

برای دقیقه‌های بعد از ساعت، عدد ساعت پسوند مفعولی می‌گیرد و فعل «گِچی‌یور» (می‌گذرد) است. جملهٔ «ساعت اوچو بِش گِچی‌یور» یعنی زمان پنج دقیقه از سه گذشته است؛ «اوچ» (سه) مفعول مستقیم است و پسوند مفعولی می‌گیرد که چهار شکل دارد. فارسی اینجا فقط «و» می‌گذارد (سه و پنج دقیقه)، پس این پسوند را باید جداگانه حفظ کنید:

Example
-ı / -i / -u / -üچهار شکل پسوند مفعولی
Saat biri on geçiyor.ساعت ۱:۱۰
Saat üçü çeyrek geçiyor.ساعت ۳:۱۵ (سه و ربع)
Saat altıyı yirmi geçiyor.ساعت ۶:۲۰

مانده به ساعت: پسوند «به» و «وار»

برای دقیقه‌های مانده به ساعت، عدد ساعت پسوند به‌سویی می‌گیرد که دو شکل دارد و کلمه‌اش «وار» (هست) است. جملهٔ «ساعت دُرده بِش وار» یعنی «پنج دقیقه به چهار هست». این همان ساختار فارسی است: «پنج دقیقه به چهار».

Example
-a / -eدو شکل پسوند به‌سویی
Saat dörde çeyrek var.ساعت ۳:۴۵ (یک ربع به چهار)
Saat ikiye on var.ساعت ۱:۵۰ (ده دقیقه به دو)
Saat yediye yirmi var.ساعت ۶:۴۰ (بیست دقیقه به هفت)

بیشتر زبان‌آموزها در هفته‌های اول این دو حالت را قاطی می‌کنند. دو جملهٔ زیر هر دو غلط‌اند:

Example
Üçe beş geçiyor.غلط برای ۳:۰۵
Dördü çeyrek var.غلط برای ۳:۴۵

پسوند مفعولی همیشه با «گِچی‌یور» یا «گِچه» می‌آید و پسوند «به» همیشه با «وار» یا «کالا». هر دو پسوند را در حالت‌های اسم در ترکی استانبولی توضیح داده‌ایم.

برای «چه ساعتی؟»: «گِچه» و «کالا»

وقتی می‌گویید کاری در چه ساعتی انجام می‌شود، حالتِ عدد ساعت عوض نمی‌شود و فقط کلمهٔ آخر تغییر می‌کند: «گِچی‌یور» می‌شود «گِچه» و «وار» می‌شود «کالا». مثال‌های خود TDK این‌هاست:

Example
saat dokuzu beş geçeساعت نه و پنج دقیقه
saat yediye çeyrek kalaساعت یک ربع به هفت

در جدول زیر، ستون دوم جواب «ساعت چند است؟» است و ستون سوم جواب «چه ساعتی؟»:

ساعتSaat kaç?Saat kaçta?
۳:۰۰Saat üç.Saat üçte.
۳:۳۰Saat üç buçuk.Saat üç buçukta.
۱۲:۳۰Saat yarım.Saat yarımda.
۳:۰۵Saat üçü beş geçiyor.Saat üçü beş geçe.
۳:۱۵Saat üçü çeyrek geçiyor.Saat üçü çeyrek geçe.
۳:۴۵Saat dörde çeyrek var.Saat dörde çeyrek kala.
۳:۵۰Saat dörde on var.Saat dörde on kala.

عدد ساعت در هر سه حالت

هماهنگی واکه‌ها و تغییر صامت چند شکل را بی‌قاعده می‌کنند. «دُرت» (چهار) با پسوند مفعولی و پسوند «به» نرم می‌شود، اما با پسوند مکانی نه. عددهایی که به مصوت ختم می‌شوند، قبل از پسوند مفعولی و «به» یک «ی» میانجی می‌گیرند. در جدول زیر، ستون مفعولی همراه «گِچی‌یور» و «گِچه» می‌آید، ستون به‌سویی همراه «وار» و «کالا»، و ستون مکانی یعنی «ساعتِ …»:

ساعتمفعولیبه‌سوییمکانی
birbiribirebirde
ikiikiyiikiyeikide
üçüçüüçeüçte
dörtdördüdördedörtte
beşbeşibeşebeşte
altıaltıyıaltıyaaltıda
yediyediyiyediyeyedide
sekizsekizisekizesekizde
dokuzdokuzudokuzadokuzda
ononuonaonda
on biron birion bireon birde
on ikion ikiyion ikiyeon ikide

ساعت ۲۴ساعته

بلیت، جدول حرکت و نوبت‌های اداری ساعت ۲۴ساعته دارند. TDK ساعت را با نقطه می‌نویسد و صفحه‌ها اغلب دونقطه نشان می‌دهند. این‌ها را مثل عدد ساده بخوانید. پسوندی که بعد از رقم می‌آید از تلفظ عدد پیروی می‌کند، مثل نمونه‌های زیر:

Example
17.30: on yedi otuzساعت ۱۷:۳۰، به همان شکل عدد ساده
17.30'da (otuzda)ساعت ۱۷:۳۰ (در این ساعت)
11.00'de (on birde)ساعت ۱۱ (در این ساعت)
08.40'ta (kırkta)ساعت ۸:۴۰ (در این ساعت)

در گفت‌وگو مردم به ساعت ۱۲ساعته برمی‌گردند و یکی از کلمه‌های زیر را اضافه می‌کنند؛ مثلاً «آکشام یِدیده» یعنی ساعت هفت عصر.

TurkishMeaningExample
sabahصبحsabah dokuzda
öğleden sonraبعدازظهرöğleden sonra üçte
akşamعصر و شبakşam yedide
geceشب، دیروقتgece on birde
Dialogue
Affedersiniz, saat kaç?ببخشید، ساعت چند است؟
Saat dördü çeyrek geçiyor.چهار و ربع است.
Teşekkürler. Otobüs saat kaçta kalkıyor?ممنون. اتوبوس ساعت چند حرکت می‌کند؟
Beşe on kala.ده دقیقه به پنج.
گربه‌ی تارچین کنار ساعت زنگ‌دار و تقویم، سکه‌ها و اسکناس‌ها را می‌شمارد

روزها، ماه‌ها و تاریخ میلادی

روزهاماه‌ها
PazartesiدوشنبهOcakژانویه
Salıسه‌شنبهŞubatفوریه
ÇarşambaچهارشنبهMartمارس
PerşembeپنجشنبهNisanآوریل
CumaجمعهMayısمه
CumartesiشنبهHaziranژوئن
PazarیکشنبهTemmuzژوئیه
Ağustosاوت
Eylülسپتامبر
Ekimاکتبر
Kasımنوامبر
Aralıkدسامبر

چند اسم روز برایتان آشناست. «چارشامبا» و «پِرشِمبه» همان چهارشنبه و پنجشنبهٔ فارسی‌اند و «جوما» همان جمعه. «پازار» از «بازار» آمده و یکشنبه است، «پازارتِسی» یعنی «فردای بازار» و «جومارتِسی» یعنی «فردای جمعه». حواستان باشد که هفته در ترکیه از دوشنبه شروع می‌شود و تعطیلی آخر هفته شنبه و یکشنبه است، نه جمعه؛ جمعه روز کاری است.

ترکیه تقویم میلادی دارد. تاریخ با عدد ساده گفته می‌شود و روز اول می‌آید. در ایران تاریخ را معمولاً سال/ماه/روز می‌نویسیم، پس در فرم‌ها و نوبت‌های ترکی ترتیب روز.ماه.سال را جا نیندازید. مثلاً ۲ نوامبر ۲۰۲۶ در تقویم ما ۱۱ آبان ۱۴۰۵ است. «در فلان تاریخ» پسوند مکانی می‌گیرد و پسوند بعد از آپاستروف روی اسم ماه می‌آید. نوشتن و خواندن تاریخ، پرسیدنش و این پسوند را در مثال زیر ببینید:

Example
2 Kasım 2026۲ نوامبر ۲۰۲۶
iki Kasım iki bin yirmi altıخواندن همین تاریخ
2.11.2026همین تاریخ با رقم
Bugün ayın kaçı?امروز چندم ماه است؟
Bugün iki Kasım.امروز دوم نوامبر است.
Kasım'daدر نوامبر
Mayıs'taدر مه
12 Ekim'deدر ۱۲ اکتبر

برای حرف بزرگ هم TDK قاعده دارد. اسم ماه و روز وقتی به تاریخ مشخصی اشاره کند با حرف بزرگ شروع می‌شود و در کاربرد عام با حرف کوچک:

Example
29 Ekim 1923۲۹ اکتبر ۱۹۲۳ (تاریخ مشخص، حرف بزرگ)
perşembe günleriپنجشنبه‌ها (کاربرد عام، حرف کوچک)
eylülün ikinci haftasıهفتهٔ دوم سپتامبر (کاربرد عام، حرف کوچک)
Dialogue
Randevunuz ne zaman?نوبتتان کی است؟
12 Kasım Perşembe, saat 14.30'da.پنجشنبه ۱۲ نوامبر، ساعت ۱۴:۳۰.
Tamam, on iki Kasım, on dört otuz. Görüşmek üzere.بسیار خب، دوازده نوامبر، چهارده و سی دقیقه. می‌بینمتان.

قیمت، لیر و کوروش در بازار محلی

پول ترکیه لیر است (TL، ₺) و هر لیر صد کوروش است. مثلاً هفت لیر و پنجاه کوروش را کامل یا کوتاه می‌خوانند (مثال زیر). ترک‌ها مثل ما تومان و ریال ندارند و قیمت را همان‌طور که روی برچسب است می‌گویند.

Example
7,50 TLهفت لیر و پنجاه کوروش
yedi lira elli kuruşخواندن کامل
yedi elliشکل کوتاه و رایج
ترکیمعنی
Ne kadar?چقدر؟
Bu kaça?این چند است؟
Kaç lira?چند لیر؟
Kilosu kaç?کیلویی چند؟
Tanesi kaç?دانه‌ای چند؟
Hepsi ne kadar?همه‌اش چقدر می‌شود؟
Biraz indirim olur mu?می‌شود کمی تخفیف بدهید؟
Son fiyat ne?آخرش چند؟
Çok pahalı.خیلی گران است.
Üstü kalsın.باقی‌اش مال خودتان.

در «بو کاچا؟» (این چند است؟) پسوند «به» هست: تقریباً «این به چند؟». در بازار هفتگی محله («پازار») قیمت میوه و سبزی کیلویی روی تابلو نوشته شده و چانه زدن سر یک کیلو گوجه رسم نیست. شاید از بازار ایران عادت به چانه زدن داشته باشید، اما اینجا وقتی چند قلم می‌خرید، خواستن یک عدد رُند طبیعی است و چانه زدن بیشتر برای فرش، سوغاتی و جنس دست‌دوم جا دارد. فروشنده‌ها مشتری را با دو کلمهٔ زیر صدا می‌زنند، شبیه «آبجی» و «داداش» خودمان، و شما هم می‌توانید همین‌طور جواب بدهید:

Example
ablaخواهر بزرگ‌تر، آبجی
abiبرادر بزرگ‌تر، داداش

قیمت‌های این گفت‌وگو ساختگی و فقط برای تمرین‌اند:

Dialogue
فروشندهBuyurun abla, ne vereyim?بفرمایید آبجی، چی بدهم؟
مشتریDomatesin kilosu kaç?گوجه کیلویی چند است؟
فروشندهKırk lira.چهل لیر.
مشتریİki kilo alayım. Biber kaça?دو کیلو برمی‌دارم. فلفل چند است؟
فروشندهKilosu elli lira.کیلویی پنجاه لیر.
مشتریYarım kilo da biber. Hepsi ne kadar?نیم کیلو هم فلفل. همه‌اش چقدر می‌شود؟
فروشندهYüz beş lira.صدوپنج لیر.
مشتریYüz olsun mu?صد بشود؟
فروشندهOlsun abla, senin hatırına.باشد آبجی، به خاطر تو.
مشتریBuyurun. Kolay gelsin!بفرمایید. خسته نباشید!

آن «کولای گِلسین» آخر گفت‌وگو همان «خسته نباشید» ماست که به کسی سر کار می‌گویند. عبارت‌های دیگری مثل این را در سلام و احوالپرسی به ترکی استانبولی جمع کرده‌ایم.

شمارهٔ تلفن و عددهای دیگری که بلند می‌گویید

شمارهٔ موبایل ترکیه با یک صفر و ده رقم بعدش شروع می‌شود. از خارج، صفر را حذف می‌کنید و کد کشور +90 را می‌گیرید (کد ایران +98 است). ترک‌ها شماره تلفن را در دسته‌های سه، سه، دو و دو رقمی می‌خوانند، پس شمارهٔ نمونهٔ مثال زیر این‌طور خوانده می‌شود. رقم‌به‌رقم خواندن به گوششان غریبه است. شمارهٔ اورژانس ۱۱۲ را هم «صدودوازده» می‌گویند.

Example
0555 123 45 67شمارهٔ نمونه
sıfır beş yüz elli beş, yüz yirmi üç, kırk beş, altmış yediصفر، پانصدوپنجاه‌وپنج، صدوبیست‌وسه، چهل‌وپنج، شصت‌وهفت
112: yüz on ikiاورژانس: صدودوازده
Dialogue
Numaranı alabilir miyim?می‌توانم شماره‌ات را بگیرم؟
Tabii. Sıfır beş yüz elli beş, yüz yirmi üç, kırk beş, altmış yedi.حتماً. صفر، پانصدوپنجاه‌وپنج، صدوبیست‌وسه، چهل‌وپنج، شصت‌وهفت.
Bir daha söyler misin? Kırk beş, altmış yedi, değil mi?یک بار دیگر می‌گویی؟ چهل‌وپنج، شصت‌وهفت، درست است؟
Evet, doğru.بله، درست است.

سن را با سؤال سطر اول مثال زیر می‌پرسند و جوابی مثل سطر دوم می‌دهید. نشانی هم پلاک، طبقه و واحد را با خودش می‌آورد؛ سؤال‌هایی که اگر در ترکیه زندگی کنید، زیاد جوابشان را می‌دهید.

Example
Kaç yaşındasınız?چند سالتان است؟
Otuz iki yaşındayım.سی‌ودو سالم است.
Kaç numara?پلاک چند؟
kat / daireطبقه / واحد

پرسش‌های رایج

چرا سه و پنج دقیقه با پسوند مفعولی گفته می‌شود، نه با پسوند «به»؟

فعل «گِچمِک» (گذشتن) مفعول مستقیم می‌گیرد، پس ساعت پسوند مفعولی می‌گیرد: زمان از سه می‌گذرد. «وار» دقیقه‌ها را به سمت ساعت بعد می‌شمارد، پس آن ساعت پسوند «به» می‌گیرد، مثل «پنج دقیقه به چهار». راهنمای املای TDK همین الگو را در دو نمونه‌ای که در بخش «چه ساعتی؟» آوردیم به کار می‌برد.

Example
Saat üçü beş geçiyor.درست: سه و پنج دقیقه
Saat üçe beş geçiyor.نادرست
Saat dörde beş var.درست: پنج دقیقه به چهار

فرق «گِچی‌یور» با «گِچه» و «وار» با «کالا» چیست؟

«گِچی‌یور» و «وار» جواب «ساعت چند است؟» هستند و زمان حالا را می‌گویند. «گِچه» و «کالا» جواب «چه ساعتی؟» هستند و می‌گویند کاری کی انجام می‌شود. پسوند روی عدد ساعت در هر دو یکی است.

ترک‌ها از ساعت ۲۴ساعته استفاده می‌کنند؟

در نوشته بله: جدول حرکت، بلیت، نوبت و اطلاعیه‌های رسمی آن را به کار می‌برند، مثل ۱۷:۳۰. در گفت‌وگو بیشتر مردم ساعت ۱۲ساعته را با «ساباح» (صبح)، «آکشام» (عصر) یا «گِجه» (شب) می‌گویند تا منظور روشن باشد.

در ترکیه همه‌جا می‌شود چانه زد؟

نه. سوپرمارکت، فروشگاه‌های زنجیره‌ای و داروخانه قیمت ثابت دارند. در بازار محلی وقتی چند قلم می‌خرید می‌توانید عدد رُند بخواهید، و برای فرش، سوغاتی و خیلی از جنس‌های دست‌دوم چانه زدن عادی است.

عددها را می‌شود از روی جدول حفظ کرد. گرفتن «دُرده چِیرِک کالا» از دهان رانندهٔ اتوبوس، یا «یوز یِرمی اوچ» وسط یک شمارهٔ تلفن، تمرین شنیداری می‌خواهد. یک تمرین ساده: هر بار به ساعت نگاه می‌کنید، آن را به ترکی بلند بگویید. اگر می‌خواهید کسی جمله‌هایتان را بشنود و پسوندها را درست کند، در جلسهٔ آزمایشی رایگان ۲۰ تا ۳۰ دقیقه‌ای با جیلان، معلم ترک‌زبان ما، کار کنید. با آزمون تعیین سطح رایگان هم می‌فهمید از A1 جلوترید یا نه.