اعداد، ساعت و قیمت به ترکی استانبولی: راهنمای کامل

برای پرسیدن ساعت به ترکی بگویید «ساعت کاچ؟» (ساعت چند است؟) و در جواب «ساعت» و یک عدد بیاورید (ساعت سه است). برای دقیقههای بعد از ساعت، عدد ساعت پسوند مفعولی میگیرد و فعلش «گِچییور» است (سه و پنج دقیقه). برای دقیقههای مانده به ساعت، عدد ساعت پسوند «به» میگیرد و کلمهاش «وار» است (پنج دقیقه به چهار)، درست مثل «به» در فارسی. هر چهار جمله را به ترتیب در مثال زیر ببینید:
اگر بپرسید کاری چه ساعتی انجام میشود («ساعت کاچتا؟»)، «گِچییور» به «گِچه» و «وار» به «کالا» تبدیل میشود.
اعداد ترکی باقاعدهاند و حدود بیست کلمه همهٔ عددها را تا یک میلیون میسازد. سختی کار در ساعت، تاریخ و قیمت است، چون عددها آنجا پسوند حالت میگیرند. این را هم بدانید که برخلاف خیلی از واژههای ترکی، عددها از فارسی یا عربی نیامدهاند. اینجا آشنایی با فارسی کمکی نمیکند و باید از صفر حفظشان کنید. اگر هنوز حروف را راحت نمیخوانید، از الفبای ترکی استانبولی و تلفظ حروف شروع کنید.
اعداد از صفر تا یک میلیون
| عدد | ترکی | عدد | ترکی |
|---|---|---|---|
| ۰ | sıfır | ۱۰ | on |
| ۱ | bir | ۲۰ | yirmi |
| ۲ | iki | ۳۰ | otuz |
| ۳ | üç | ۴۰ | kırk |
| ۴ | dört | ۵۰ | elli |
| ۵ | beş | ۶۰ | altmış |
| ۶ | altı | ۷۰ | yetmiş |
| ۷ | yedi | ۸۰ | seksen |
| ۸ | sekiz | ۹۰ | doksan |
| ۹ | dokuz | ۱۰۰ | yüz |
عددهای بزرگتر را با کنار هم گذاشتن اجزا میسازند، از بزرگ به کوچک، مثل فارسی ولی بدون «و». بالاتر از صد، «بین» (هزار) و «میلیون» میآیند. اینجا هم شبیه فارسی است: صد و هزار را بدون «بیر» (یک) میگویند، اما میلیون میشود «بیر میلیون». نمونهها را در مثال زیر ببینید:
اگر ترکی آذری بلدید، این جدول برایتان آشناست: عددهای آذری تقریباً همینها هستند و بیشتر در تلفظ و املا فرق دارند (مثلاً «دُرد» به جای «دُرت» برای چهار، و «یِدّی» به جای «یِدی» برای هفت). فرقهای دیگر را در تفاوت ترکی آذری و استانبولی آوردهایم.
بنیاد زبان ترکی (TDK) میگوید عددهایی که از چند کلمه ساخته شدهاند جدا نوشته میشوند. ترکی سهرقمها را با نقطه جدا میکند و اعشار را با ویرگول (همان صفحهٔ TDK). نمونهها:
ما در فارسی اعشار را اغلب با «/» یا «٫» مینویسیم، پس نقطه در قیمت ترکی را اعشار نخوانید.
سه کلمهٔ دیگر هم لازم دارید. «یارِم» وقتی تنها بیاید یعنی «نیم» («یارِم کیلو» یعنی نیم کیلو)، «بوچوک» بعد از عدد یعنی «و نیم» («ایکی بوچوک» یعنی دو و نیم) و «چِیرِک» یعنی «ربع»:
| Turkish | Meaning | Example |
|---|---|---|
| yarım | نیم، وقتی تنها بیاید | yarım kilo |
| buçuk | «و نیم»، بعد از عدد | iki buçuk |
| çeyrek | ربع | Saat üçü çeyrek geçiyor. |
عدد ترتیبی: اول، دوم، سوم
عدد ترتیبی با پسوند ترتیبی ساخته میشود که چهار شکل دارد، همان کاری که «ـُم» در فارسی میکند (دوم، سوم). پسوند از هماهنگی واکهها پیروی میکند و بعد از مصوت، مصوت اولش میافتد. هر چهار شکل و دو نمونه را در مثال زیر ببینید:
| عدد | ترتیبی | عدد | ترتیبی |
|---|---|---|---|
| ۱ | birinci | ۶ | altıncı |
| ۲ | ikinci | ۷ | yedinci |
| ۳ | üçüncü | ۸ | sekizinci |
| ۴ | dördüncü | ۹ | dokuzuncu |
| ۵ | beşinci | ۱۰ | onuncu |
عدد «دُرت» (چهار) در شکل ترتیبیاش نرم میشود. در عدد مرکب فقط کلمهٔ آخر پسوند میگیرد. وقتی عدد ترتیبی را با رقم مینویسید، TDK یا نقطه را قبول دارد یا آپاستروف و پسوند را، نه هر دو. این عددها را برای طبقه و نشانی به کار میبرید، اما تاریخ با عدد ساده گفته میشود، نه ترتیبی، دقیقاً مثل «۱۱ آبان» در فارسی. نمونهها:
گفتن ساعت به ترکی
دو سؤال هست و جوابشان فرق دارد:
- سؤال «ساعت کاچ؟» یعنی «ساعت چند است؟» و جوابش یک جملهٔ خبری است (ساعت سه است).
- سؤال «ساعت کاچتا؟» یعنی «ساعت چند؟» یا «چه ساعتی؟»، وقتی زمان یک کار را میپرسید. جوابش پسوند مکانی میگیرد که چهار شکل دارد (ساعت سه).
در فارسی این دو را فقط با لحن از هم جدا میکنیم؛ ترکی برایشان پسوند دارد. «کلاس ساعت چند است؟» با «کاچتا» پرسیده میشود، نه «کاچ». هر دو سؤال، جوابشان و شکلهای پسوند مکانی را در مثال زیر ببینید:
ساعت کامل و نیم سادهاند. «بوچوک» یعنی «و نیم»، پس «ساعت اوچ بوچوک» یعنی سه و نیم. برای دوازده و نیم (ظهر یا نیمهشب) میگویند «ساعت یارِم». املای هر دو در جدول پایینتر آمده است.
بعد از ساعت: پسوند مفعولی و «گِچییور»
برای دقیقههای بعد از ساعت، عدد ساعت پسوند مفعولی میگیرد و فعل «گِچییور» (میگذرد) است. جملهٔ «ساعت اوچو بِش گِچییور» یعنی زمان پنج دقیقه از سه گذشته است؛ «اوچ» (سه) مفعول مستقیم است و پسوند مفعولی میگیرد که چهار شکل دارد. فارسی اینجا فقط «و» میگذارد (سه و پنج دقیقه)، پس این پسوند را باید جداگانه حفظ کنید:
مانده به ساعت: پسوند «به» و «وار»
برای دقیقههای مانده به ساعت، عدد ساعت پسوند بهسویی میگیرد که دو شکل دارد و کلمهاش «وار» (هست) است. جملهٔ «ساعت دُرده بِش وار» یعنی «پنج دقیقه به چهار هست». این همان ساختار فارسی است: «پنج دقیقه به چهار».
بیشتر زبانآموزها در هفتههای اول این دو حالت را قاطی میکنند. دو جملهٔ زیر هر دو غلطاند:
پسوند مفعولی همیشه با «گِچییور» یا «گِچه» میآید و پسوند «به» همیشه با «وار» یا «کالا». هر دو پسوند را در حالتهای اسم در ترکی استانبولی توضیح دادهایم.
برای «چه ساعتی؟»: «گِچه» و «کالا»
وقتی میگویید کاری در چه ساعتی انجام میشود، حالتِ عدد ساعت عوض نمیشود و فقط کلمهٔ آخر تغییر میکند: «گِچییور» میشود «گِچه» و «وار» میشود «کالا». مثالهای خود TDK اینهاست:
در جدول زیر، ستون دوم جواب «ساعت چند است؟» است و ستون سوم جواب «چه ساعتی؟»:
| ساعت | Saat kaç? | Saat kaçta? |
|---|---|---|
| ۳:۰۰ | Saat üç. | Saat üçte. |
| ۳:۳۰ | Saat üç buçuk. | Saat üç buçukta. |
| ۱۲:۳۰ | Saat yarım. | Saat yarımda. |
| ۳:۰۵ | Saat üçü beş geçiyor. | Saat üçü beş geçe. |
| ۳:۱۵ | Saat üçü çeyrek geçiyor. | Saat üçü çeyrek geçe. |
| ۳:۴۵ | Saat dörde çeyrek var. | Saat dörde çeyrek kala. |
| ۳:۵۰ | Saat dörde on var. | Saat dörde on kala. |
عدد ساعت در هر سه حالت
هماهنگی واکهها و تغییر صامت چند شکل را بیقاعده میکنند. «دُرت» (چهار) با پسوند مفعولی و پسوند «به» نرم میشود، اما با پسوند مکانی نه. عددهایی که به مصوت ختم میشوند، قبل از پسوند مفعولی و «به» یک «ی» میانجی میگیرند. در جدول زیر، ستون مفعولی همراه «گِچییور» و «گِچه» میآید، ستون بهسویی همراه «وار» و «کالا»، و ستون مکانی یعنی «ساعتِ …»:
| ساعت | مفعولی | بهسویی | مکانی |
|---|---|---|---|
| bir | biri | bire | birde |
| iki | ikiyi | ikiye | ikide |
| üç | üçü | üçe | üçte |
| dört | dördü | dörde | dörtte |
| beş | beşi | beşe | beşte |
| altı | altıyı | altıya | altıda |
| yedi | yediyi | yediye | yedide |
| sekiz | sekizi | sekize | sekizde |
| dokuz | dokuzu | dokuza | dokuzda |
| on | onu | ona | onda |
| on bir | on biri | on bire | on birde |
| on iki | on ikiyi | on ikiye | on ikide |
ساعت ۲۴ساعته
بلیت، جدول حرکت و نوبتهای اداری ساعت ۲۴ساعته دارند. TDK ساعت را با نقطه مینویسد و صفحهها اغلب دونقطه نشان میدهند. اینها را مثل عدد ساده بخوانید. پسوندی که بعد از رقم میآید از تلفظ عدد پیروی میکند، مثل نمونههای زیر:
در گفتوگو مردم به ساعت ۱۲ساعته برمیگردند و یکی از کلمههای زیر را اضافه میکنند؛ مثلاً «آکشام یِدیده» یعنی ساعت هفت عصر.
| Turkish | Meaning | Example |
|---|---|---|
| sabah | صبح | sabah dokuzda |
| öğleden sonra | بعدازظهر | öğleden sonra üçte |
| akşam | عصر و شب | akşam yedide |
| gece | شب، دیروقت | gece on birde |

روزها، ماهها و تاریخ میلادی
| روزها | ماهها | ||
|---|---|---|---|
| Pazartesi | دوشنبه | Ocak | ژانویه |
| Salı | سهشنبه | Şubat | فوریه |
| Çarşamba | چهارشنبه | Mart | مارس |
| Perşembe | پنجشنبه | Nisan | آوریل |
| Cuma | جمعه | Mayıs | مه |
| Cumartesi | شنبه | Haziran | ژوئن |
| Pazar | یکشنبه | Temmuz | ژوئیه |
| Ağustos | اوت | ||
| Eylül | سپتامبر | ||
| Ekim | اکتبر | ||
| Kasım | نوامبر | ||
| Aralık | دسامبر |
چند اسم روز برایتان آشناست. «چارشامبا» و «پِرشِمبه» همان چهارشنبه و پنجشنبهٔ فارسیاند و «جوما» همان جمعه. «پازار» از «بازار» آمده و یکشنبه است، «پازارتِسی» یعنی «فردای بازار» و «جومارتِسی» یعنی «فردای جمعه». حواستان باشد که هفته در ترکیه از دوشنبه شروع میشود و تعطیلی آخر هفته شنبه و یکشنبه است، نه جمعه؛ جمعه روز کاری است.
ترکیه تقویم میلادی دارد. تاریخ با عدد ساده گفته میشود و روز اول میآید. در ایران تاریخ را معمولاً سال/ماه/روز مینویسیم، پس در فرمها و نوبتهای ترکی ترتیب روز.ماه.سال را جا نیندازید. مثلاً ۲ نوامبر ۲۰۲۶ در تقویم ما ۱۱ آبان ۱۴۰۵ است. «در فلان تاریخ» پسوند مکانی میگیرد و پسوند بعد از آپاستروف روی اسم ماه میآید. نوشتن و خواندن تاریخ، پرسیدنش و این پسوند را در مثال زیر ببینید:
برای حرف بزرگ هم TDK قاعده دارد. اسم ماه و روز وقتی به تاریخ مشخصی اشاره کند با حرف بزرگ شروع میشود و در کاربرد عام با حرف کوچک:
قیمت، لیر و کوروش در بازار محلی
پول ترکیه لیر است (TL، ₺) و هر لیر صد کوروش است. مثلاً هفت لیر و پنجاه کوروش را کامل یا کوتاه میخوانند (مثال زیر). ترکها مثل ما تومان و ریال ندارند و قیمت را همانطور که روی برچسب است میگویند.
| ترکی | معنی |
|---|---|
| Ne kadar? | چقدر؟ |
| Bu kaça? | این چند است؟ |
| Kaç lira? | چند لیر؟ |
| Kilosu kaç? | کیلویی چند؟ |
| Tanesi kaç? | دانهای چند؟ |
| Hepsi ne kadar? | همهاش چقدر میشود؟ |
| Biraz indirim olur mu? | میشود کمی تخفیف بدهید؟ |
| Son fiyat ne? | آخرش چند؟ |
| Çok pahalı. | خیلی گران است. |
| Üstü kalsın. | باقیاش مال خودتان. |
در «بو کاچا؟» (این چند است؟) پسوند «به» هست: تقریباً «این به چند؟». در بازار هفتگی محله («پازار») قیمت میوه و سبزی کیلویی روی تابلو نوشته شده و چانه زدن سر یک کیلو گوجه رسم نیست. شاید از بازار ایران عادت به چانه زدن داشته باشید، اما اینجا وقتی چند قلم میخرید، خواستن یک عدد رُند طبیعی است و چانه زدن بیشتر برای فرش، سوغاتی و جنس دستدوم جا دارد. فروشندهها مشتری را با دو کلمهٔ زیر صدا میزنند، شبیه «آبجی» و «داداش» خودمان، و شما هم میتوانید همینطور جواب بدهید:
قیمتهای این گفتوگو ساختگی و فقط برای تمریناند:
آن «کولای گِلسین» آخر گفتوگو همان «خسته نباشید» ماست که به کسی سر کار میگویند. عبارتهای دیگری مثل این را در سلام و احوالپرسی به ترکی استانبولی جمع کردهایم.
شمارهٔ تلفن و عددهای دیگری که بلند میگویید
شمارهٔ موبایل ترکیه با یک صفر و ده رقم بعدش شروع میشود. از خارج، صفر را حذف میکنید و کد کشور +90 را میگیرید (کد ایران +98 است). ترکها شماره تلفن را در دستههای سه، سه، دو و دو رقمی میخوانند، پس شمارهٔ نمونهٔ مثال زیر اینطور خوانده میشود. رقمبهرقم خواندن به گوششان غریبه است. شمارهٔ اورژانس ۱۱۲ را هم «صدودوازده» میگویند.
سن را با سؤال سطر اول مثال زیر میپرسند و جوابی مثل سطر دوم میدهید. نشانی هم پلاک، طبقه و واحد را با خودش میآورد؛ سؤالهایی که اگر در ترکیه زندگی کنید، زیاد جوابشان را میدهید.
پرسشهای رایج
چرا سه و پنج دقیقه با پسوند مفعولی گفته میشود، نه با پسوند «به»؟
فعل «گِچمِک» (گذشتن) مفعول مستقیم میگیرد، پس ساعت پسوند مفعولی میگیرد: زمان از سه میگذرد. «وار» دقیقهها را به سمت ساعت بعد میشمارد، پس آن ساعت پسوند «به» میگیرد، مثل «پنج دقیقه به چهار». راهنمای املای TDK همین الگو را در دو نمونهای که در بخش «چه ساعتی؟» آوردیم به کار میبرد.
فرق «گِچییور» با «گِچه» و «وار» با «کالا» چیست؟
«گِچییور» و «وار» جواب «ساعت چند است؟» هستند و زمان حالا را میگویند. «گِچه» و «کالا» جواب «چه ساعتی؟» هستند و میگویند کاری کی انجام میشود. پسوند روی عدد ساعت در هر دو یکی است.
ترکها از ساعت ۲۴ساعته استفاده میکنند؟
در نوشته بله: جدول حرکت، بلیت، نوبت و اطلاعیههای رسمی آن را به کار میبرند، مثل ۱۷:۳۰. در گفتوگو بیشتر مردم ساعت ۱۲ساعته را با «ساباح» (صبح)، «آکشام» (عصر) یا «گِجه» (شب) میگویند تا منظور روشن باشد.
در ترکیه همهجا میشود چانه زد؟
نه. سوپرمارکت، فروشگاههای زنجیرهای و داروخانه قیمت ثابت دارند. در بازار محلی وقتی چند قلم میخرید میتوانید عدد رُند بخواهید، و برای فرش، سوغاتی و خیلی از جنسهای دستدوم چانه زدن عادی است.
عددها را میشود از روی جدول حفظ کرد. گرفتن «دُرده چِیرِک کالا» از دهان رانندهٔ اتوبوس، یا «یوز یِرمی اوچ» وسط یک شمارهٔ تلفن، تمرین شنیداری میخواهد. یک تمرین ساده: هر بار به ساعت نگاه میکنید، آن را به ترکی بلند بگویید. اگر میخواهید کسی جملههایتان را بشنود و پسوندها را درست کند، در جلسهٔ آزمایشی رایگان ۲۰ تا ۳۰ دقیقهای با جیلان، معلم ترکزبان ما، کار کنید. با آزمون تعیین سطح رایگان هم میفهمید از A1 جلوترید یا نه.





