ممنون به ترکی استانبولی: teşekkür ederim و جوابش

«ممنون» به ترکی استانبولی «تِشِکّور اِدِریم» است. این جمله را با هر کسی و در هر جایی می‌توانید بگویید. بین دوستان بیشتر «سا اول» یا «تِشِکّورلِر» می‌شنوید و جواب معمولش «ریجا اِدِریم» است، یعنی «خواهش می‌کنم». املای ترکی این چهار عبارت را در جدول زیر ببینید:

اینجا فارسی‌زبان‌ها یک قدم جلوترند. ساختار «تِشِکّور اِدِریم» همان «تشکر می‌کنم» فارسی است: «تِشِکّور» از «تشکر» عربی آمده و «اِدِریم» یعنی «می‌کنم». خیلی از تعارف‌های دیگر هم معادل فارسی دقیق دارند، مثل «دستت درد نکنه» و «زحمت کشیدید». اگر بعضی حرف‌ها برایتان تازه است، الفبای ترکی استانبولی و تلفظ حروف همهٔ صداها را توضیح داده است.

تشکر به ترکی، از رسمی تا خودمانی

ریشهٔ «تِشِکّور» عربی است و فرهنگ ترکی امروزِ بنیاد زبان ترکی (TDK) هم همین را نوشته. «سا اول» ترکیِ اصیل است و یعنی «سالم باش»، درست مثل «سلامت باشی» در فارسی، و برای همین گرم‌تر به گوش می‌رسد.

«مرسی» را ترک‌ها هم از فرانسوی گرفته‌اند (به شکل «مِرسی»)، ولی در ترکیه به اندازهٔ «مرسی» در ایران رایج نیست و کمی قدیمی به نظر می‌رسد. اگر عادت دارید به همه «مرسی» بگویید، در ترکیه جایش را به «تِشِکّورلِر» یا «سا اولون» بدهید.

کدام را کی بگوییم؟

با «تِشِکّور اِدِریم» هیچ‌وقت اشتباه نمی‌کنید. با فروشنده، کارمند اداره، معلم، صاحب‌خانه و هر کسی که از شما بزرگ‌تر است همین را بگویید. اگر کسی واقعاً برایتان زحمت کشیده، «چوک» (خیلی) را اضافه کنید.

شکل «تِشِکّورلِر» کمی سبک‌تر است، مثل «ممنون» در برابر «تشکر می‌کنم». در ایمیل و پیامک زیاد دیده می‌شود، اغلب به شکل «تِشِکّورلِر، ایی گونلِر» (ممنون، روزتان بخیر) که املایش در جدول اول آمده است.

در گفتار، بیشتر از همه «سا اول» و «سا اولون» را می‌شنوید. به کسی که «سیز» (شما) خطابش می‌کنید «سا اولون» بگویید و به دوست، خانواده و بچه‌ها «سا اول». مرزش همان «شما» و «تو»ی فارسی است. بیشتر ترک‌ها به راننده تاکسی، همسایه یا گارسون «سا اولون» می‌گویند.

اما «اِیوالّاه» خیلی خودمانی است و بیشتر از دهان مردها می‌شنویدش. بین دوستان، در خیابان و با استادکارها رایج است. TDK سه کاربرد برایش آورده: خداحافظی، تشکر و «باشه، قبول». در محیط اداری یا با آدم خیلی مسن‌تر نگویید، مگر اینکه خودش اول بگوید.

دعای «آلّاه رازِ اولسون» را بیشتر از آدم‌های مسن بعد از یک کمک واقعی می‌شنوید، مثلاً وقتی خریدشان را تا خانه برده‌اید. همان «خدا ازت راضی باشه»ی فارسی است؛ لازم نیست خودتان بگویید، ولی باید بشناسیدش.

تشکر برای چیزی مشخص

برای گفتن اینکه برای چه تشکر می‌کنید، از «ایچین» (برای) استفاده کنید، مثل جمله‌های زیر:

وقتی می‌خواهید بگویید از چه کسی تشکر می‌کنید، فعل «تِشِکّور اِتمِک» (تشکر کردن) حالت «به» می‌گیرد، مثل دو جملهٔ زیر:

در فارسی می‌گوییم «از شما»، اما ترکی می‌گوید «به شما»؛ این پسوند را در حالت‌های اسم در ترکی استانبولی توضیح داده‌ایم.

تعارف‌هایی که ترک‌ها واقعاً به کار می‌برند

بعضی موقعیت‌ها عبارت خودشان را دارند و یک «تِشِکّور اِدِریم» ساده آنجا کمی خشک به نظر می‌رسد. فارسی‌زبان‌ها اینجا تقریباً همه‌چیز را از قبل بلدند، چون بیشتر این عبارت‌ها معادل دقیق فارسی دارند.

برای غذا تشکر مخصوصی هست: «اِلینیزه سالِک»، یعنی «سلامتی به دستتان»، و همان «دستتون درد نکنه» است. به کسی که آشپزی کرده بگویید و منتظر «آفیِت اولسون» (نوش جان) باشید. «کولای گِلسین» هم چیزی شبیه «خسته نباشید» یا «خدا قوت» است. املای این سه عبارت در مثال زیر آمده است:

عبارت‌های بیشتر از این دست را در سلام و احوالپرسی به ترکی استانبولی آورده‌ایم.

یک تفاوت فرهنگی را هم در نظر داشته باشید. تعارف ترکی معمولاً کوتاه‌تر از تعارف ایرانی است. اگر میزبان ترک چیزی تعارف کند و شما از سر ادب بگویید «زَحمِت اِتمِیین» (زحمت نکشید)، ممکن است واقعاً قبول کند و دیگر اصرار نکند. اگر چیزی را می‌خواهید، همان بار اول با جملهٔ زیر قبول کنید:

جواب «ممنون» به ترکی

در جواب تشکر، «ریجا اِدِریم» همان «خواهش می‌کنم» است، حتی کلمه‌به‌کلمه: «ریجا» از «رجا» آمده و یعنی «خواهش». در هر موقعیتی می‌شود گفتش. بین دوستان بیشتر «بیر شِی دِایل» و «نه دِمِک» می‌شنوید.

جواب «سا اول» را با «سِن دِ سا اول» بدهید، یا به کسی که «شما» خطابش می‌کنید «سیز دِ سا اولون»، همان‌طور که در فارسی به «سلامت باشی» می‌گوییم «شما هم سلامت باشید».

یک دوست دروغین هم اینجا کمین کرده: «اِستاافورولّاه». در فارسی «استغفرالله» را وقتی حرف ناشایستی می‌شنویم یا از چیزی ناراحت می‌شویم می‌گوییم، اما در ترکی این کلمه جواب فروتنانه به تشکر یا تعریف است، چیزی مثل «اختیار دارید» یا «شرمنده‌ام نکنید». بیشتر از آدم‌های مسن‌تر می‌شنویدش.

نکته‌های تلفظ برای فارسی‌زبان‌ها

اشتباه‌های رایج

دو گفت‌وگوی کوتاه

در داروخانه:

قبل از تشکر معمولاً قیمت را می‌شنوید. اعداد، ساعت و قیمت به ترکی استانبولی کمکتان می‌کند آن را بفهمید.

بین دوستان، بعد از شام:

برای زندگی روزمره در ترکیه، ترکی استانبولی برای زندگی در ترکیه جمله‌های خرید، اداره و همسایه را دارد. دوستت دارم به ترکی استانبولی، سلام به ترکی استانبولی و ۱۰۰ لغت پرکاربرد ترکی استانبولی هم کلمه‌های روزمرهٔ دیگری را پوشش می‌دهند.

پرسش‌های رایج

رایج‌ترین راه تشکر به ترکی چیست؟

شکل استاندارد «تِشِکّور اِدِریم» است و به همهٔ موقعیت‌ها می‌خورد. در گفتار روزمره «سا اول» و «سا اولون» هم به همان اندازه رایج‌اند.

فرق «تشکورلر» و «تشکور ادریم» چیست؟

هر دو یعنی «ممنون». «تِشِکّورلِر» کمی سبک‌تر است و در پیام‌ها خیلی دیده می‌شود. «تِشِکّور اِدِریم» شکل کامل است، مثل «تشکر می‌کنم».

«خواهش می‌کنم» به ترکی چه می‌شود؟

در هر موقعیتی بگویید «ریجا اِدِریم». بین دوستان «بیر شِی دِایل» یا «نه دِمِک» راحت‌تر به گوش می‌رسد.

می‌شود در ترکیه «مرسی» گفت؟

بله، «مِرسی» را می‌فهمند، ولی کمتر از ایران رایج است و کمی قدیمی به نظر می‌رسد. «تِشِکّورلِر» یا «سا اول» طبیعی‌تر است.

آیا «ایوالله» ترکی بی‌ادبانه است؟

نه، ولی خیلی خودمانی است. با دوستان و هم‌سن‌وسال‌ها بگویید، نه در موقعیت رسمی.

حفظ کردن این جمله‌ها یک عصر وقت می‌گیرد. سخت‌ترش این است که وسط حرف زدن، بدون فکر، بین «سا اول» و «سا اولون» درست انتخاب کنید، و این فقط با گفت‌وگوی واقعی جا می‌افتد. اگر می‌خواهید با یک ترک‌زبان تمرینش کنید، یک جلسهٔ آزمایشی رایگان ۲۰ تا ۳۰ دقیقه‌ای رزرو کنید؛ آزمون تعیین سطح رایگان هم کمک می‌کند جلسه از سطح خودتان شروع شود.