روزهای هفته و ماه‌ها به ترکی استانبولی با تلفظ فارسی
روزهای هفته به ترکی استانبولی این‌ها هستند: «پازارتِسی» (دوشنبه)، «سالِ» (سه‌شنبه)، «چارشامبا» (چهارشنبه)، «پِرشِمبه» (پنجشنبه)، «جوما» (جمعه)، «جومارتِسی» (شنبه) و «پازار» (یکشنبه). املای ترکی‌شان را در جدول روزها ببینید. ماه‌ها همان ماه‌های میلادی‌اند، از ژانویه تا دسامبر، و نام ترکی‌شان در جدول ماه‌ها آمده است. هفته در ترکیه از دوشنبه شروع می‌شود، نه از شنبه.
خبر خوب برای فارسی‌زبان‌ها این است که سه روز از هفت روز را تقریباً از قبل بلدید. خبر بد این است که «دوشنبه» و «شنبه» را باید از نو یاد بگیرید، و «در ماه مه» در ترکی با پسوند ساخته می‌شود، نه با حرف اضافه. اگر حرف‌های ویژهٔ الفبای ترکی هنوز برایتان تازه است، الفبای ترکی استانبولی و تلفظ حروف را کنار دستتان باز نگه دارید.
روزهای هفته به ترکی
| ترکی | تلفظ | فارسی | کوتاه‌شده |
|---|---|---|---|
| Pazartesi | پازارتِسی | دوشنبه | Pzt |
| Salı | سالِ | سه‌شنبه | Sal |
| Çarşamba | چارشامبا | چهارشنبه | Çar |
| Perşembe | پِرشِمبه | پنجشنبه | Per |
| Cuma | جوما | جمعه | Cum |
| Cumartesi | جومارتِسی | شنبه | Cmt |
| Pazar | پازار | یکشنبه | Paz |
در ستون تلفظ، «آی بی‌نقطه»ی ترکی را با کسره نشان داده‌ایم (سالِ، مایِس)، ولی صدای واقعی‌اش کمی عقب‌تر از کسرهٔ فارسی است. پایین‌تر بیشتر توضیح داده‌ایم.
ریشهٔ این نام‌ها برای ما آشناست. «چارشامبا» و «پِرشِمبه» از «چهارشنبه» و «پنجشنبه»ی فارسی آمده‌اند و «جوما» همان «جمعه» است؛ فرهنگ ریشه‌شناسی نیشانیان ریشهٔ هر کدام را آورده است. جالب اینکه این سه روز در ترکی و فارسی دقیقاً روی همان روز هفته می‌افتند، چون نام‌ها از شمارش فارسیِ «از شنبه» گرفته شده‌اند.
بقیه را باید به منطق ترکی یاد گرفت. «پازار» همان «بازار» است و «پازارتِسی» یعنی «روز بعد از بازار». پس «پازار» یکشنبه است و «پازارتِسی» دوشنبه. «جومارتِسی» هم به همین شکل «روز بعد از جمعه» است، یعنی شنبه. «سالِ» از عربی آمده است.
در تقویم و اپ گوشی شکل کوتاه‌شده را می‌بینید. این کلمه‌ها هم کنار روزها زیاد به کار می‌روند:
| ترکی | فارسی |
|---|---|
| gün | روز |
| hafta | هفته |
| hafta içi | روزهای کاری هفته |
| hafta sonu | آخر هفته |
| bugün / dün / yarın | امروز / دیروز / فردا |
| öbür gün | پس‌فردا |
| geçen hafta / gelecek hafta | هفتهٔ پیش / هفتهٔ بعد |
«هفته» در ترکی همان «هافتا» است. اما برای زندگی در ترکیه این را یادتان باشد: آخر هفته در ترکیه شنبه و یکشنبه است و جمعه روز کاری معمولی است. اگر کسی جملهٔ زیر را بگوید، منظورش یک روز کاری است، نه روز تعطیل.
هشدار برای آذری‌زبان‌ها
اگر ترکی آذری بلدید، حواستان به روزها باشد. در آذری جمهوری آذربایجان، «چَرشَنبه آخشامی» سه‌شنبه است و «جومه آخشامی» پنجشنبه، اما در ترکی استانبولی «چارشامبا» فقط چهارشنبه است و «پِرشِمبه» پنجشنبه. فرق‌های دیگر دو زبان را در تفاوت ترکی آذری و استانبولی نوشته‌ایم.
ماه‌های سال به ترکی
| ترکی | تلفظ | ماه میلادی |
|---|---|---|
| Ocak | اوجاک | ژانویه |
| Şubat | شوبات | فوریه |
| Mart | مارت | مارس |
| Nisan | نیسان | آوریل |
| Mayıs | مایِس | مه |
| Haziran | هازیران | ژوئن |
| Temmuz | تِمّوز | ژوئیه |
| Ağustos | آاوستوس | اوت |
| Eylül | اِیلول | سپتامبر |
| Ekim | اِکیم | اکتبر |
| Kasım | کاسِم | نوامبر |
| Aralık | آرالِک | دسامبر |
ترکیه با تقویم میلادی کار می‌کند، پس برای نوبت، اجاره‌نامه و امتحان باید تاریخ‌های هجری شمسی را به میلادی برگردانید. اول ژانویه («اوجاک») حدود ۱۱ دی است و بقیهٔ ماه‌های ترکی هم حدود نهم تا دوازدهم یک ماه شمسی شروع می‌شوند؛ مثلاً اول نوامبر («کاسِم») حدود ۱۰ آبان است.
چند نام برای فارسی‌زبان‌ها آشنا به نظر می‌رسد. «نیسان»، «تِمّوز»، «هازیران»، «شوبات» و «اِیلول» هم‌ریشهٔ نام‌های سریانی‌اند که در عربی هم مانده‌اند (نیسان، تموز، حزیران، شباط، ایلول). «ابر نیسان» و «گرمای تموز» را شاید از شعر فارسی به یاد داشته باشید. «مارت»، «مایِس» و «آاوستوس» از لاتین آمده‌اند.
چهار نام دیگر جدیدترند. «اِکیم»، «کاسِم»، «آرالِک» و «اوجاک» در سال ۱۹۴۵ با قانون شمارهٔ ۴۶۹۶ مجلس ترکیه جای چهار نام عثمانی را گرفتند (مثال زیر). «اِکیم» یعنی «کاشت» و «آرالِک» یعنی «فاصله» یا «میانه».
چهار فصل
| ترکی | تلفظ | فارسی | «در ...» |
|---|---|---|---|
| ilkbahar / bahar | ایلک‌باهار | بهار | ilkbaharda |
| yaz | یاز | تابستان | yazın |
| sonbahar | سون‌باهار | پاییز | sonbaharda |
| kış | کِش | زمستان | kışın |
در نام فصل‌ها هم «بهار» فارسی پیداست: «ایلک‌باهار» یعنی «بهار اول» و «سون‌باهار» یعنی «بهار آخر»، یعنی پاییز. کلمهٔ «فصل» هم «مِوسیم» است، هم‌ریشهٔ «موسم».
ستون آخر را دقیق ببینید. «در تابستان» و «در زمستان» پسوند مکانی معمولی نمی‌گیرند و شکل‌های درست و غلط را در مثال زیر می‌بینید. بهار و پاییز پسوند مکانی معمولی می‌گیرند.
گفتن «دوشنبه» و «در ماه مه»
در فارسی می‌گوییم «دوشنبه می‌آیم» و حرف اضافه لازم نیست. ترکی هم برای روزها تقریباً همین‌طور است، اما برای ماه‌ها پسوند می‌خواهد.
برای روزها، بعد از نام روز کلمهٔ «گونو» (روزِ) را بیاورید. در گفت‌وگو می‌توانید آن را حذف کنید، ولی شکل کاملش همیشه درست است. برای کار تکراری، جمع می‌بندند، درست مثل «دوشنبه‌ها» در فارسی:
برای ماه‌ها پسوند مکانی اضافه کنید. این پسوند از هماهنگی واکه‌ها پیروی می‌کند و بعد از صامت‌های بی‌واکی مثل «س»، «ت» و «ش»، «د» آن به «ت» تبدیل می‌شود. وقتی تاریخ مشخصی همراه ماه بیاید، ماه با حرف بزرگ و آپاستروف نوشته می‌شود (سطر آخر مثال زیر).
| می‌خواهید بگویید | ترکی |
|---|---|
| جمعه (روز جمعه) | cuma günü |
| جمعه‌ها | cumaları |
| همین جمعه | bu cuma |
| جمعهٔ هفتهٔ بعد | haftaya cuma / gelecek cuma |
| جمعهٔ پیش | geçen cuma |
| تا جمعه | cumaya kadar |
| در ژوئن | haziranda |
| آخر ژوئن | haziran sonunda |
| در زمستان | kışın |
تاریخ: اول روز، بعد ماه
اینجا فارسی‌زبان‌ها جلوترند. تاریخ ترکی مثل فارسی روز، ماه و سال است و روز با عدد ساده خوانده می‌شود، همان‌طور که «۱۲ آبان» را اغلب «دوازده آبان» می‌خوانیم. نوشتن، خواندن و شکل رقمی یک تاریخ را در مثال زیر ببینید. برای گفتن اینکه کاری در یک تاریخ انجام می‌شود، پسوند روی ماه می‌آید (سطر آخر). خود عددها را در اعداد، ساعت و قیمت به ترکی استانبولی آورده‌ایم.
بنیاد زبان ترکی (TDK) برای حرف بزرگ قاعده‌ای دارد که به جمله بستگی دارد. نام روز و ماه وقتی به تاریخ مشخصی اشاره کند با حرف بزرگ شروع می‌شود. در کاربرد عمومی با حرف کوچک نوشته می‌شود. نمونهٔ هر دو:
شکل رسمی، روزمره و خودمانی
نام روزها و ماه‌ها با لحن عوض نمی‌شود، ولی عبارت‌های اطرافشان عوض می‌شود.
| لحن | نمونه | کجا می‌بینید |
|---|---|---|
| رسمی، نوشتاری | 12.11.2026 Perşembe, saat 14.30 | نوبت، نامهٔ اداری، بلیت |
| گفتار روزمره | on iki Kasım perşembe günü | تلفن، پذیرش مطب |
| خودمانی | perşembe, iki buçukta | دوستان، پیام |
| پیامک | Per, Cmt, Pzt | پیام کوتاه و تقویم |
پرسیدن و جواب دادن
| سؤال | معنی | جواب طبیعی |
|---|---|---|
| Bugün günlerden ne? | امروز چندشنبه است؟ | Bugün salı. |
| Bugün ayın kaçı? | امروز چندم است؟ | Bugün ayın ikisi. / İki Kasım. |
| Ne zaman? | کی؟ | Cuma günü. |
| Doğum günün ne zaman? | تولدت کی است؟ | Beş Mayıs'ta. |
| Hangi gün müsaitsiniz? | چه روزی وقت دارید؟ (مؤدبانه) | Çarşamba olur mu? |
در این گفت‌وگو، کسی می‌پرسد جلسه کی است و دیگری می‌گوید پنجشنبه ساعت ده، پنجشنبهٔ هفتهٔ بعد، دوازدهم نوامبر.
نکته‌های تلفظ برای فارسی‌زبان‌ها
| حرف یا نکته | کلمه‌ها | توضیح |
|---|---|---|
| c, ç, ş | Cuma | این سه برای ما آسان‌اند: اولی همان «ج» است، دومی «چ» و سومی «ش». «جمعه» را «جوما» بخوانید، نه «کوما». |
| ı | Salı, Mayıs, Kasım, Aralık | سخت‌ترینشان است و در فارسی معادل ندارد. دهان را مثل کسره باز کنید، زبان را کمی عقب ببرید و لب‌ها را گرد نکنید. اگر به‌جایش «ای» بگویید، لهجه‌تان فوراً معلوم می‌شود. |
| ğ | Ağustos | صامت نیست و فقط مصوت قبلش را کشیده می‌کند، پس «آاوستوس» می‌شود، نه «آغوستوس». |
| ü | Eylül | مثل «او» است با لب‌های گردتر و زبان جلوتر، مثل همین صدا در فرانسوی. |
| تشدید | Temmuz | تشدید را نگه دارید، مثل «تموز» با تشدید. |
| e | Perşembe | کسرهٔ باز است و آخر کلمه هم صدای «ـه» می‌دهد: «پِرشِمبه». |
اشتباه‌های رایج
نمونهٔ درست و غلط هر مورد در مثال بعد از این فهرست آمده است.
- به‌کار بردن عدد ترتیبی در تاریخ. «دوم نوامبر» را با عدد ساده بگویید، نه ترتیبی.
- استفاده از پسوند مکانی معمولی برای «در تابستان» و «در زمستان».
- نوشتن همهٔ روزها و ماه‌ها با حرف بزرگ. TDK حرف بزرگ و آپاستروف را برای تاریخ مشخص نگه می‌دارد.
- قاطی کردن «پازار» (یکشنبه) و «پازارتِسی» (دوشنبه) وقتی کسی تند حرف می‌زند. دنبال «تِسی» در آخر کلمه باشید.
- ترجمهٔ «شنبه» به «پازار»، چون هر دو اول هفته‌اند. شنبه «جومارتِسی» است و اول هفته در ترکیه «پازارتِسی».
پرسش‌های رایج
روز اول هفته در ترکیه کدام است؟
دوشنبه. تقویم‌ها با «پازارتِسی» شروع می‌شوند و هفتهٔ کاری از دوشنبه تا جمعه است. شنبه و یکشنبه با هم «هافتا سونو» (آخر هفته) را می‌سازند.
چرا «چارشامبا» و «پرشمبه» شبیه فارسی‌اند؟
چون از «چهارشنبه» و «پنجشنبه»ی فارسی وارد ترکی شده‌اند. «جوما» هم از «جمعه» آمده است. به همین دلیل این سه روز در ترکی و فارسی دقیقاً یک روز هستند.
روزها و ماه‌ها در ترکی با حرف بزرگ نوشته می‌شوند؟
بستگی به جمله دارد. TDK وقتی به تاریخ مشخصی اشاره کنند حرف اول را بزرگ می‌نویسد و در جمله‌های عمومی با حرف کوچک. نمونهٔ هر دو:
«ماه بعد» و «ماه پیش» به ترکی چه می‌شود؟
برای ماه بعد دو عبارت هست و برای ماه پیش و این ماه هم هر کدام یکی:
اولین بار که در ترکیه نوبت دکتر یا قرار ملاقات می‌گیرید، همین تاریخ‌ها را لازم دارید و منشی معمولاً منتظر نمی‌ماند تا یکشنبه و دوشنبه را در ذهنتان جدا کنید. جمله‌های روزمرهٔ دیگر را در ترکی استانبولی برای زندگی در ترکیه و کلمه‌های پایه را در ۱۰۰ لغت پرکاربرد ترکی استانبولی پیدا می‌کنید. برای تمرین شنیداری با سرعت واقعی، یک جلسهٔ آزمایشی رایگان رزرو کنید؛ قبلش هم با آزمون تعیین سطح رایگان ببینید از کجا باید شروع کنید.
ترکی روزمره۱۰۰ لغت پرکاربرد ترکی استانبولی با تلفظ فارسیلغات ترکی استانبولی پرکاربرد در جدولهای موضوعی: کلمه‌های پایه، آدمها، زمان، غذا، مکان، ۲۰ فعل اصلی و صفتها، با تلفظ فارسی و دوستان دروغین.
ترکی روزمرهسلام به ترکی استانبولی: مرحبا، selam و جواب درستسلام به ترکی استانبولی merhaba (مِرحابا) است. فرق آن با selam، سلامهای صبح و عصر، جواب هر سلام و دوستان دروغینی که فارسی‌زبان‌ها را به اشتباه میاندازد.
ترکی روزمرهممنون به ترکی استانبولی: teşekkür ederim و جوابشممنون به ترکی استانبولی teşekkür ederim (تِشِکّور اِدِریم) است. sağ ol، eyvallah، eline sağlık و جوابهایی مثل rica ederim را با معادل فارسی یاد بگیرید.
ترکی روزمرهدوستت دارم به ترکی استانبولی و کلمه‌های عاشقانهدوستت دارم به ترکی استانبولی seni seviyorum (سِنی سِوییوروم) است. جوابش، معنی canım و aşkım و جمله‌های عاشقانه را با معادل فارسی یاد بگیرید.
ترکی روزمرهترکی محاورهای استانبولی: napıyon و geliyom یعنی چه؟چرا ترکی سریال و خیابان با کتاب فرق دارد: کوتاهشدن فعلها مثل napıyon و geliyom، صداهای حذفشده، yani و şey و اینکه کجا نباید از آنها استفاده کنید.
ترکی روزمرهحالتهای اسم در ترکی استانبولی: ۶ پسوند و «را»ی ترکیترکی شش حالت دارد که همه پسوندند. معنی هر حالت، شکل‌های پسوند، و اینکه چرا پسوند مفعولی ترکی دقیقاً مثل «را»ی فارسی کار می‌کند.