الفبای ترکی استانبولی ۲۹ حرف دارد: ۸ مصوت و ۲۱ صامت. این الفبا لاتین است و طبق توضیح بنیاد زبان ترکی (TDK) در ۱ نوامبر ۱۹۲۸ با قانون رسمی شد. پیش از آن، ترکی عثمانی با همان حروفی نوشته می‌شد که ما فارسی را با آن‌ها می‌نویسیم. برای ما فارسی‌زبان‌ها کار ساده‌تر از چیزی است که به نظر می‌رسد: هر حرف فقط یک صدا دارد و بیشتر صامت‌ها را از قبل می‌شناسید. کار اصلی شما روی سه مصوتی است که در فارسی نداریم و روی حرفی که نباید آن را «غ» بخوانید. این هشت حرف را در جدول زیر ببینید؛ در ادامهٔ مقاله با همین نام‌های فارسی از آن‌ها یاد می‌کنیم:

حرف	نام در این مقاله	نکته
ç	چِه	همان «چ»
ş	شِه	همان «ش»
c	جِه	همان «ج»
j	ژِه	همان «ژ»
ı	آی بی‌نقطه	در فارسی نداریم
ö	اِ گرد	در فارسی نداریم
ü	ای گرد	در فارسی نداریم
ğ	گِ نرم	«غ» خوانده نمی‌شود

الفبای ترکی چه حروفی دارد

سه حرف الفبای انگلیسی در ترکی وجود ندارد. در عوض ترکی شش حرف دارد که در الفبای انگلیسی نیست: چِه، گِ نرم، آی بی‌نقطه، اِ گرد، شِه و ای گرد. «آی نقطه‌دار» و «آی بی‌نقطه» هم دو حرف جدا هستند و هر کدام حرف بزرگ خودشان را دارند. برای همین «استانبول» را با نقطه روی حرف اول می‌نویسند. همهٔ این‌ها را در جدول زیر ببینید:

موضوع	حروف
حرف‌هایی که در ترکی نیست	q, w, x
حرف‌هایی که در انگلیسی نیست	ç, ğ, ı, ö, ş, ü
آی نقطه‌دار، کوچک و بزرگ	i, İ
آی بی‌نقطه، کوچک و بزرگ	ı, I
استانبول	İstanbul

بنیاد زبان ترکی در راهنمای املا مصوت‌ها و صامت‌ها را این‌طور می‌شمارد:

گروه	حروف
مصوت‌ها (۸ حرف)	a, e, ı, i, o, ö, u, ü
صامت‌ها (۲۱ حرف)	b, c, ç, d, f, g, ğ, h, j, k, l, m, n, p, r, s, ş, t, v, y, z

نام صامت‌ها با افزودن «اِ» ساخته می‌شود: بِه، جِه، چِه، دِه. تنها استثنا «گِ نرم» است که نام ترکی‌اش را در جدول بزرگ پایین‌تر می‌بینید و معنی‌اش همین «گِ نرم» است.

یک نکته به نفع شماست: صدها واژهٔ ترکی از فارسی و عربی آمده‌اند و وقتی خط لاتین را بخوانید، آن‌ها را می‌شناسید. خواندن واژه‌های جدول زیر تمرین خوبی برای عادت کردن به حروف است:

ترکی	فارسی
pencere	پنجره
şehir	شهر
dost	دوست
hava	هوا
kitap	کتاب

تلفظ ۲۹ حرف با معادل فارسی

معادل‌های فارسی جدول تقریبی‌اند. مصوت‌های ترکی کوتاه و یکدست ادا می‌شوند و کشیده نمی‌شوند.

حرف	نام	معادل فارسی	مثال	معنی
A a	a	بین فتحه و «آ»، کوتاه	araba	ماشین
B b	be	«ب»	bal	عسل
C c	ce	«ج»	cam	شیشه
Ç ç	çe	«چ»	çay	چای
D d	de	«د»	dil	زبان
E e	e	کسره، مثل «اِ» در «اسم»	ev	خانه
F f	fe	«ف»	fil	فیل
G g	ge	«گ»	gel	بیا
Ğ ğ	yumuşak ge	تلفظ نمی‌شود و مصوت قبل را کشیده می‌کند	dağ	کوه
H h	he	«ه»، همیشه تلفظ می‌شود	hava	هوا
I ı	ı	در فارسی نداریم؛ «ای» با زبانِ عقب‌کشیده	kız	دختر
İ i	i	«ای» کوتاه	iki	دو
J j	je	«ژ»	plaj	ساحل
K k	ke	«ک»	kedi	گربه
L l	le	«ل»	limon	لیمو
M m	me	«م»	masa	میز
N n	ne	«ن»	nar	انار
O o	o	ضمه، مثل «اُ» در «اردک»	okul	مدرسه
Ö ö	ö	در فارسی نداریم؛ کسره با لب‌های گرد	göz	چشم
P p	pe	«پ»	para	پول
R r	re	«ر»، مثل فارسی	renk	رنگ
S s	se	«س»، هیچ‌وقت «ز» نمی‌شود	su	آب
Ş ş	şe	«ش»	şeker	شکر
T t	te	«ت»	tuz	نمک
U u	u	«او» کوتاه، مثل «روز»	uçak	هواپیما
Ü ü	ü	در فارسی نداریم؛ «ای» با لب‌های غنچه	üç	سه
V v	ve	«و» در تلفظ تهرانی، گاهی نرم‌تر	var	هست
Y y	ye	«ی» صامت، مثل «یار»	yol	راه
Z z	ze	«ز»	zaman	زمان

حروفی که فارسی‌زبان‌ها اشتباه می‌گیرند

آی بی‌نقطه

این صدا در فارسی وجود ندارد و بیشترین تمرین را می‌خواهد. «ای» بگویید، بعد زبان را عقب بکشید، بدون اینکه لب‌ها را گرد کنید. صدایی که بیرون می‌آید چیزی بین «ای» و «اُ» است، اما لب‌ها صاف می‌مانند. اگر آذری‌زبان باشید این صدا را از قبل دارید؛ در مقایسهٔ ترکی آذری و استانبولی بیشتر توضیح داده‌ایم.

«آی بی‌نقطه» و «آی نقطه‌دار» را از همان اول جدا کنید، چون معنی واژه را عوض می‌کنند:

بی‌نقطه	معنی	نقطه‌دار	معنی
kır	دشت	kir	چرک
kıl	مو	kil	خاک رس

«اِ گرد» و «ای گرد»

هر دو مصوت جلویی‌اند که با لب گرد ادا می‌شوند. برای «ای گرد»، «ای» بگویید و بدون تکان دادن زبان، لب‌ها را مثل سوت زدن غنچه کنید. برای «اِ گرد»، کسرهٔ «اِ» را بگویید و لب‌ها را همان‌طور گرد کنید.

اشتباه رایج فارسی‌زبان‌ها این است که هر دو را «او» بخوانند. آن وقت واژه عوض می‌شود:

با لب گرد و زبان جلو	معنی	با «او» یا «اُ»	معنی
üç	سه	uç	نوک
göl	دریاچه	gol	گل فوتبال
öl	بمیر	ol	باش

«گِ نرم»: «غ» نیست

اگر از این صفحه فقط یک نکته یادتان بماند، این باشد: در ترکی استانبولی «گِ نرم» هرگز «غ» یا «گ» خوانده نمی‌شود و هیچ واژه‌ای هم با آن شروع نمی‌شود. اگر واژهٔ «کوه» را «داغ» با غین بگویید، ترک‌ها می‌فهمند، اما لهجه‌تان آذری یا ایرانی شنیده می‌شود. کار این حرف به حروف کناری‌اش بستگی دارد:

بعد از مصوت‌های پسین (آ، آی بی‌نقطه، اُ، او) مصوت قبل را کشیده می‌کند: «کوه» تقریباً «داا» است و «سرد» تقریباً «سواوک».
بین دو مصوت یکسان، آن دو یکی و کشیده می‌شوند: «درخت» تقریباً «آآچ» شنیده می‌شود.
بعد از مصوت‌های پیشین (اِ، ای، اِ گرد، ای گرد) اغلب مثل یک «ی» سبک است: «معلم» نزدیک به «اؤیرتمن» و «نیست» نزدیک به «دییل».

واژهٔ آشنای «کاغذ» مثال خوبی است: از فارسی آمده، اما در ترکی امروز «گِ نرم» آن تلفظ نمی‌شود و چیزی شبیه «کاعیت» می‌شنوید. املای همهٔ این واژه‌ها در جدول زیر است:

ترکی	معنی	تلفظ تقریبی
dağ	کوه	داا
soğuk	سرد	سواوک
ağaç	درخت	آآچ
öğretmen	معلم	اؤیرتمن
değil	نیست	دییل
kâğıt	کاغذ	کاعیت

چهار حرف «جِه»، «چِه»، «شِه» و «ژِه»

این چهار حرف برای ما ساده‌اند، به شرطی که عادت‌های انگلیسی را کنار بگذارید. «جِه» در ترکی همیشه «ج» است، نه «ک» و نه «س». واژهٔ ترکی «مسجد» که از «جامع» آمده «جامی» خوانده می‌شود، «جمعه» در ترکی «جُمعه» است و «جواب» «جواپ». اسم «جان» را هم با «ج» بخوانید، نه «کان».

«چِه» همان «چ» است و «شِه» همان «ش». «ژِه» هم «ژ» است و بیشتر در واژه‌های فرانسوی می‌آید. جابه‌جا کردن این‌ها معنی را عوض می‌کند: یک جفت واژه کاج و شیشه است و جفت دیگر سیخ و مه. همهٔ این واژه‌ها را در جدول زیر ببینید:

ترکی	تلفظ	معنی
cami	جامی	مسجد
cuma	جُمعه	جمعه
cevap	جواپ	جواب
Can	جان	اسم
çok	چوک	خیلی
şimdi	شیمدی	حالا
plaj	پلاژ	ساحل
garaj	گاراژ	گاراژ
çam / cam	چام / جام	کاج / شیشه
şiş / sis	شیش / سیس	سیخ / مه

گربه‌ی تارچین مکعب‌های چوبی رنگارنگ با نقطه و شکل‌های تزئینی را کنار هم می‌چیند

مصوت‌ها: دو گروهی که دستور زبان را می‌گردانند

فارسی شش مصوت دارد و ترکی هشت تا. بنیاد زبان ترکی آن‌ها را در یک جدول مرتب می‌کند: مصوت‌های پسین (آ، آی بی‌نقطه، اُ، او) و مصوت‌های پیشین (اِ، ای، اِ گرد، ای گرد)، و هر گروه به گرد و ناگرد تقسیم می‌شود (راهنمای املای TDK).

	ناگرد، باز	ناگرد، بسته	گرد، باز	گرد، بسته
پسین	a	ı	o	u
پیشین	e	i	ö	ü

این جدول فقط به کار تلفظ نمی‌آید. هماهنگی واکه‌ها هم از همین‌جا می‌آید، یعنی قاعده‌ای که می‌گوید پسوند جمع کدام‌یک از دو شکلش باشد، مثل «خانه‌ها» و «کتاب‌ها» در مثال زیر. در فارسی پسوند «ها» همیشه ثابت است؛ در ترکی پسوند خودش را با واژه هماهنگ می‌کند.

Example

-lar / -lerدو شکل پسوند جمع

evlerخانه‌ها

kitaplarکتاب‌ها

جزئیات را در راهنمای هماهنگی واکه‌ها در ترکی استانبولی ببینید.

دو نکتهٔ دیگر:

مصوت‌ها کوتاه و یکدست‌اند. «آ»ی ترکی را، مثلاً در «آرابا» (ماشین)، به «آ»ی کشیدهٔ فارسی تبدیل نکنید؛ صدای آن بین فتحه و «آ» است.
مصوت بلند فقط در بعضی واژه‌های عربی و فارسی هست، مثل «شاعر» و «ساده»، و معمولاً در نوشتن نشانه‌ای ندارد. بنیاد زبان ترکی در چند واژه از علامت کلاهک استفاده می‌کند تا آن‌ها را از هم جدا کند، مثل «عمه» و «هنوز» در جدول زیر. این‌ها حرف جداگانه نیستند، فقط علامتی روی سه مصوت آ، ای و او هستند.

ترکی	معنی
şair	شاعر
sade	ساده
â, î, û	سه مصوت با کلاهک
hala	عمه
hâlâ	هنوز
kâğıt	کاغذ

نکته‌های صامت‌ها

املای ترکی واژه‌های این فهرست را در جدول بعد از آن ببینید.

صامت مشدد کشیده‌تر ادا می‌شود، درست مثل تشدید در فارسی. «پنجاه» لام کشیده‌تری از «دستش» دارد و «مادر» «اَن‌نه» است.
چهار صامت «بِه»، «جِه»، «دِه» و «گِه» در آخر خیلی از واژه‌ها سخت می‌شوند. طبق راهنمای املای TDK، واژهٔ «کتاب» در ترکی با «پ» نوشته می‌شود و پیش از مصوت دوباره نرم می‌شود. «حساب» هم با «پ» نوشته می‌شود. همین را در «درخت» و «درختش» می‌بینید.
خ، ق، غ و ع در ترکی استانبولی صدای جداگانه ندارند. واژه‌های فارسی و عربی با این حروف تغییر کرده‌اند: «خوش» و «خواجه» با «ه»، «قلم» با «ک»، و «ساعت» بدون عین. آن‌ها را با تلفظ فارسی نگویید.
حرف «رِه» در آخر واژه نرم است. خیلی از ترک‌ها آن را با کمی نفس، تقریباً نجوامانند، می‌گویند، مثل «یک» و «هست».
حرف «وِه» گاهی نرم می‌شود. بین دو مصوت و بعد از «اُ» یا «او»، لب‌ها شل‌تر می‌شوند و «مرغ» به «تاوُک» با واو نرم نزدیک است.

ترکی	معنی
elli	پنجاه
eli	دستش
anne	مادر
kitap → kitabı	کتاب ← کتابش
hesap	حساب
ağaç → ağacı	درخت ← درختش
hoş	خوش
hoca	خواجه
kalem	قلم
saat	ساعت
bir	یک
var	هست
tavuk	مرغ

تکیه کجای واژه می‌افتد

بیشتر واژه‌های ترکی روی هجای آخر تکیه دارند و با افزودن پسوند، تکیه هم جلو می‌رود. این برای فارسی‌زبان‌ها آشناست، چون در فارسی هم تکیهٔ اسم معمولاً روی هجای آخر است و در «کتاب‌ها» به «ها» می‌رود. حروف بزرگ در مثال‌ها هجای تکیه‌دار را نشان می‌دهند:

Example

ki-TAPکتاب

ki-tap-LARکتاب‌ها

ki-tap-la-RIMکتاب‌هایم

چند گروه استثنا هستند:

نام مکان‌ها معمولاً روی هجای جلوتر تکیه دارند، مثل آنکارا، استانبول و ترکیه.
خیلی از واژه‌های قرضی تکیهٔ خودشان را نگه می‌دارند، مثل «لوکانتا» (رستوران) و «فابریکا» (کارخانه).
چند واژهٔ روزمره روی هجای اول تکیه دارند، مثل «بله»، «کجا»، «حالا» و «سلام».
بعضی پسوندها تکیه نمی‌گیرند و تکیه به هجای پیش از آن‌ها می‌رود. پسوند منفی‌ساز یکی از آن‌هاست: «نیامد» را با «آمد» مقایسه کنید. در فارسی هم منفی کردن جای تکیه را عوض می‌کند و «نرفت» روی «نَ» تکیه دارد. ادات پرسشی هم تکیه نمی‌گیرد و در «می‌آید؟» تکیه روی هجای پیش از آن است.

همهٔ این نمونه‌ها به ترتیب در مثال زیر آمده‌اند:

Example

AN-ka-ra, is-TAN-bul, TÜR-ki-yeآنکارا، استانبول، ترکیه

lo-KAN-ta, FAB-ri-kaرستوران، کارخانه

E-vet, NE-re-de, ŞİM-di, MER-ha-baبله، کجا، حالا، سلام

-ma / -meپسوند منفی‌ساز، بدون تکیه

GEL-me-diنیامد

gel-Dİآمد

Ge-li-YOR mu?می‌آید؟ (ادات پرسشی بدون تکیه)

تکیه در ترکی سبک است. اشتباه در مصوت بیشتر از اشتباه در تکیه سوءتفاهم می‌سازد، پس وقت تمرین را اول صرف سه مصوت ناآشنا و «گِ نرم» کنید.

یک برنامهٔ تمرین ساده

جدول بالا را یک هفته، روزی دو بار، حرف به حرف بلند بخوانید.
جفت‌واژه‌های جدول‌های بالا را تمرین کنید: دشت و چرک، سه و نوک، دریاچه و گل فوتبال، کاج و شیشه، سیخ و مه.
متن‌های کوتاه واقعی را بلند بخوانید: تابلوها، منوها، برچسب‌ها. چون املا با تلفظ یکی است، خیلی قبل از اینکه ترکی را بفهمید، می‌توانید آن را درست بخوانید.
صدایتان را ضبط کنید و با تلفظ یک ترک‌زبان مقایسه کنید.

وقتی خواندن را یاد گرفتید، قدم بعدی جمله‌هایی است که هر روز لازم دارید. سلام و احوالپرسی به ترکی استانبولی همین‌ها را با معادل فارسی‌شان آورده و ترکی استانبولی برای زندگی در ترکیه گفت‌وگوهای بانک، داروخانه و بازار را پوشش می‌دهد.

بازخورد معلم این مرحله را کوتاه‌تر می‌کند، چون بیشتر زبان‌آموزها اشتباه خودشان در «آی بی‌نقطه» و «آی نقطه‌دار» یا «گِ نرم» را نمی‌شنوند. جیلان، معلم ما، ترک‌زبان مادری است، کارشناسی ارشد آموزش زبان ترکی دارد و ۸ سال سابقهٔ تدریس. او همهٔ سطح‌ها را از A1 تا C2 درس می‌دهد و توضیح‌هایش به ترکی یا انگلیسی است، نه فارسی.

پرسش‌های پرتکرار

الفبای ترکی استانبولی چند حرف دارد؟

۲۹ حرف. بنیاد زبان ترکی ۸ مصوت و ۲۱ صامت می‌شمارد. کلاهک روی سه مصوت فقط یک علامت است و حرف جداگانه حساب نمی‌شود.

تلفظ ترکی برای فارسی‌زبان‌ها سخت است؟

بیشترش نه. املا قاعده‌مند است و بیشتر صامت‌ها در فارسی هم هستند. تمرین اصلی را سه مصوت «آی بی‌نقطه»، «اِ گرد» و «ای گرد» می‌خواهند، به‌اضافهٔ «گِ نرم» که خودش صدایی ندارد. برای تصویر کلی، یادگیری ترکی استانبولی چقدر طول می‌کشد را بخوانید.

«گِ نرم» ترکی را چطور تلفظ کنیم؟

آن را «غ» نخوانید. این حرف مصوت قبل از خودش را کشیده می‌کند («کوه» تقریباً «داا» است) و بعد از «اِ» و «ای» مثل یک «ی» سبک شنیده می‌شود.

فرق «آی نقطه‌دار» و «آی بی‌نقطه» چیست؟

دو حرف جدا هستند. نقطه‌دار همان «ای» است و بی‌نقطه صدایی پسین و ناگرد که در فارسی نداریم. این دو واژه‌ها را از هم جدا می‌کنند، مثل «چرک» و «دشت» در جدول بخش آی بی‌نقطه.

چرا «جِه» در ترکی «ج» خوانده می‌شود؟

وقتی ترکیه در ۱۹۲۸ الفبای لاتین را پذیرفت، صدای «ج» را به این حرف دادند و از آن به بعد همیشه «ج» است، مثل «جامی» (مسجد) و «جُمعه».

جفت‌واژه‌های دشت و چرک یا سه و نوک را ضبط کرده‌اید و مطمئن نیستید فرقشان شنیده می‌شود؟ همین ضبط را به جلسهٔ آزمایشی رایگان بیاورید؛ ۲۰ تا ۳۰ دقیقه برای اینکه یک گوش ترک‌زبان بگوید کجا «ای» می‌گویید و کجا «آی بی‌نقطه». اگر از خواندن جلوترید و نمی‌دانید سطحتان کجاست، آزمون تعیین سطح رایگان را امتحان کنید.

الفبای ترکی استانبولی و تلفظ ۲۹ حرف آن

الفبای ترکی چه حروفی دارد

تلفظ ۲۹ حرف با معادل فارسی

حروفی که فارسی‌زبان‌ها اشتباه می‌گیرند

آی بی‌نقطه

«اِ گرد» و «ای گرد»

«گِ نرم»: «غ» نیست

چهار حرف «جِه»، «چِه»، «شِه» و «ژِه»

مصوت‌ها: دو گروهی که دستور زبان را می‌گردانند

نکته‌های صامت‌ها

تکیه کجای واژه می‌افتد

یک برنامهٔ تمرین ساده

پرسش‌های پرتکرار

الفبای ترکی استانبولی چند حرف دارد؟

تلفظ ترکی برای فارسی‌زبان‌ها سخت است؟

«گِ نرم» ترکی را چطور تلفظ کنیم؟

فرق «آی نقطه‌دار» و «آی بی‌نقطه» چیست؟

چرا «جِه» در ترکی «ج» خوانده می‌شود؟

مقاله‌های دیگر