سلام و احوالپرسی به ترکی استانبولی و جمله‌های روزمره

امن‌ترین سلام در ترکی استانبولی «مرحبا» است که در هر ساعتی و با هر کسی جواب می‌دهد. صبح‌ها «صبح بخیر» و عصرها «عصر بخیر» ترکی را اضافه کنید، برای تشکر «ممنونم» و برای عذرخواهی «معذرت می‌خواهم» را بگویید تا بیشتر برخوردهای اول را پوشش داده باشید. شکل ترکی هر پنج جمله در جدول زیر آمده است.

چیزی که ترکی شما را طبیعی می‌کند جمله‌های کوتاه موقعیتی است، مثل دو جملهٔ اول مثال زیر. خیلی از این‌ها معادل دقیق فارسی دارند: «کولای گلسین» همان «خسته نباشید» است و «الینیزه ساغلیک» همان «دستتان درد نکند».

ترکی هم مثل فارسی «شما» و «تو» دارد و خیلی از جمله‌ها با آن شکلشان عوض می‌شود. در مثال زیر، جملهٔ اول شکل «شما» و جملهٔ دوم شکل «تو» است. با غریبه‌ها، فروشنده‌ها، کارمندان اداره و بزرگ‌ترها شکل «شما» را به کار ببرید. اگر هنوز نمی‌توانید واژه‌ها را بلند بخوانید، از الفبای ترکی استانبولی و تلفظ حروف شروع کنید.

سلام در ساعت‌های مختلف روز

دو جملهٔ «روز بخیر» و «عصر بخیر» ترکی هم سلام‌اند و هم خداحافظی، برای همین موقع بیرون آمدن از هر مغازه‌ای آن‌ها را می‌شنوید. اما «شب بخیر» ترکی فقط خداحافظی است، مثل «شب بخیر» خودمان. کسی وارد رستوران نمی‌شود و آن را نمی‌گوید.

حالت چطوره و چه جواب بدهیم

یک گفت‌وگوی معمول با همسایه:

خداحافظی: چه کسی چه می‌گوید

در ترکی خداحافظی بین کسی که می‌رود و کسی که می‌ماند تقسیم شده است. کسی که می‌رود جملهٔ اول مثال زیر را می‌گوید و کسی که می‌ماند با جملهٔ دوم جواب می‌دهد. این تقسیم برای ما آشناست: جملهٔ دوم دقیقاً همان کاری را می‌کند که «به سلامت» در فارسی. زبان‌آموزهای تازه‌کار این دو را زیاد جابه‌جا می‌کنند.

تعارف‌ها و جمله‌های موقعیتی

هر کدام از این جمله‌ها جای خودش را دارد: سر سفره، برای کسی که سر کار است، برای بیمار، برای خبر خوب. فارسی‌زبان‌ها این بخش را سریع‌تر از بقیه یاد می‌گیرند، چون فارسی هم برای هر موقعیتی جملهٔ آماده دارد. اگر خواستید معنی یکی را چک کنید، فرهنگ لغت بنیاد زبان ترکی آن‌ها را آورده است.

جملهٔ «تو هم ببینی» در ترکی این است:

چند تا از این‌ها ترجمهٔ تحت‌اللفظی همدیگرند: «باشینیز ساغ اولسون» واژه به واژه همان «سرتان سلامت» است. اما «کولای گلسین» را فقط به کسی بگویید که هنوز مشغول کار است، مثلاً صندوقدار یا همکاری که پشت میزش نشسته. «خسته نباشید» فارسی را آخر کار هم می‌گوییم؛ معادل ترکی بیشتر حین کار گفته می‌شود.

یک تفاوت فرهنگی هم هست: تعارف به شکل ایرانی در ترکیه کمتر رایج است. اگر به شما چای تعارف کنند و از سر تعارف بگویید نه، احتمالاً همان نه را جدی می‌گیرند. اگر می‌خواهید، جملهٔ زیر را بگویید.

تشکر کردن

با «تشکور ادریم» هیچ‌وقت اشتباه نمی‌کنید؛ تشکر استاندارد همین است. «ساغ اول» گرم‌تر و روزمره‌تر است و چیزی شبیه «زنده باشی» فارسی. هر دو شکل مؤدبانه هم دارند.

جواب تشکر هم در دو زبان یک منطق دارد: «ریجا ادریم» یعنی «درخواست می‌کنم»، همان «خواهش می‌کنم» خودمان.

عذرخواهی و صدا زدن کسی

ترکی «ببخشید، می‌شود مزاحمتان شوم» را از «متأسفم» جدا می‌کند. برای صدا زدن گارسون یا فروشنده جملهٔ زیر را بگویید، نه عذرخواهی.

جمله‌های گپ و گفت‌وگوی اول

گفت‌وگوهای اول معمولاً سراغ همان موضوع‌ها می‌روند: اسمتان، اهل کجایید، چه کاره‌اید و چرا ترکی یاد می‌گیرید. با همین یازده جمله از بیشترشان بیرون می‌آیید. اگر فقط یکی را حفظ می‌کنید، «آهسته‌تر صحبت کنید» باشد؛ وقتی گم می‌شوید، گفت‌وگو را نجات می‌دهد.

جواب «از آشنایی‌تان خوشحالم» و «اهل کجایید» این‌طور است:

جمله‌های مغازه و کافه

در کافه بیشتر «بفرمایید» و «چیز دیگری؟» را به ترکی می‌شنوید. با الگوی «فلان چیز، لطفاً» تقریباً هر چیزی را می‌شود سفارش داد. برای قهوهٔ ترک، میزان شکر را همان موقع سفارش می‌گویید، نه بعد.

یک گفت‌وگوی کوتاه در کافه:

برای لایهٔ بعدی، یعنی اجارهٔ خانه، بانک، داروخانه و بازار، ترکی استانبولی برای زندگی در ترکیه را بخوانید. اگر برای کار به ترکیه می‌روید، ترکی استانبولی تجاری جمله‌های ایمیل و جلسه را آورده است.

چطور این جمله‌ها در ذهن بمانند

1. آن‌ها را جفتی یاد بگیرید، مثل جفت‌های مثال زیر. طرف مقابل منتظر جواب است.
2. هر روز یک جملهٔ موقعیتی تازه را در موقعیت واقعی به کار ببرید: «خسته نباشید» ترکی به صندوقدار، «دستتان درد نکند» بعد از غذا.
3. اول شکل‌های «شما» را تمرین کنید. «شما» گفتن به غریبه همیشه پذیرفته است، درست مثل فارسی، و خود طرف به شما می‌گوید کی به «تو» بروید.
4. جمله‌ها را بلند و با کسی تمرین کنید که بتواند اصلاحتان کند. تمرین جلوی آینه بهتر از هیچ است، اما آینه به «خوش آمدید» شما جواب نمی‌دهد.

پرسش‌های پرتکرار

رایج‌ترین سلام در ترکی استانبولی چیست؟

سلام معمول «مرحبا» است. در هر ساعتی و با هر کسی جواب می‌دهد. با دوستان «سلام» خودمانی‌تر است.

خداحافظی به ترکی چطور گفته می‌شود؟

بستگی دارد چه کسی می‌رود. کسی که می‌رود «هوشچا کال» می‌گوید و کسی که می‌ماند «گوله گوله». «گوروشوروز» (می‌بینمت) برای هر دو درست است.

معنی «کولای گلسین» چیست؟

واژه به واژه یعنی «آسان بیاید» و در عمل همان «خسته نباشید» است. آن را به هر کسی بگویید که مشغول کار است، از فروشنده تا دوستی که دیوار رنگ می‌کند. جواب معمولش «ساغ اول» یا «ساغ اولون» است.

آیا «ساغ اول» با «تشکور ادریم» یکی است؟

هر دو یعنی ممنون. «ساغ اول» گرم‌تر و روزمره‌تر است و «تشکور ادریم» خنثی‌تر. با کسانی که «شما» خطابشان می‌کنید «ساغ اولون» بگویید.

چقدر طول می‌کشد تا بتوانم یک گفت‌وگوی ساده داشته باشم؟

این جمله‌ها چند روزه یاد گرفته می‌شوند، اما گفت‌وگوی واقعی بیشتر زمان می‌برد. برای تخمین سطح به سطح، یادگیری ترکی استانبولی چقدر طول می‌کشد را ببینید.

جیلان، معلم ما، ترک‌زبان مادری است و هشت سال است از A1 تا C2 درس می‌دهد. در جلسهٔ آزمایشی رایگان ۲۰ تا ۳۰ دقیقه‌ای می‌توانید همین سلام و خداحافظی‌ها را با او امتحان کنید و ببینید کجا «هوشچا کال» و «گوله گوله» را جابه‌جا می‌گویید. اگر از این مرحله گذشته‌اید، آزمون تعیین سطح رایگان نشان می‌دهد از کجا ادامه بدهید.