سلام به ترکی استانبولی: مرحبا، selam و جواب درست

«سلام» به ترکی استانبولی «مِرحابا» است. این کلمه در هر ساعتی از روز و با هر کسی جواب می‌دهد و جوابش هم همان «مرحبا» است. بین دوستان، شکل کوتاه‌تر «سِلام» را می‌شنوید. املای ترکی هر دو کلمه را در جدول زیر ببینید:

برای فارسی‌زبان‌ها هر دو کلمه آشناست، ولی همین آشنایی دردسر درست می‌کند. در فارسی «مرحبا» یعنی «آفرین»، اما در ترکی فقط یعنی «سلام». «سلام» فارسی هم در هر موقعیتی مؤدبانه است، در حالی که «سِلام» ترکی خودمانی است. پایین‌تر توضیح داده‌ایم کدام را کجا بگویید. اگر بعضی حرف‌ها برایتان تازه است، الفبای ترکی استانبولی و تلفظ حروف همهٔ صداها را توضیح داده است.

معنی «مرحبا» در ترکی چیست؟

ریشهٔ «مِرحابا»ی ترکی همان «مرحبا»ی عربی است و فرهنگ ترکی امروزِ بنیاد زبان ترکی (TDK) هم همین را ثبت کرده. TDK معنی قدیمی‌ترش را خوشامدگویی به مهمان می‌داند، چیزی مثل «به جای گشاده و آبادی آمده‌ای، راحت باش». امروز اما فقط سلام است.

ما فارسی‌زبان‌ها «مرحبا» را بیشتر برای تشویق می‌گوییم: «مرحبا، کارت عالی بود!». در ترکیه اگر بعد از کار خوب کسی بگویید «مِرحابا»، فکر می‌کند تازه رسیده‌اید و سلام می‌کنید. برای «آفرین» ترکی دو کلمهٔ زیر را دارد:

لحن «مِرحابا» خنثی است. به کارمند بانک، همسایه، بچه یا یک جمع از همکاران می‌توانید بگویید. ترک‌ها برای سلام به چند نفر «مِرحابالار» هم می‌نویسند و این شکل اول ایمیل‌ها و پیام‌های گروهی خیلی رایج است.

سلام‌های ترکی از رسمی تا خودمانی

با «سِلام» حساب فرق می‌کند: این یکی خودمانی است و جایش بین دوستان و هم‌کلاسی‌ها و هم‌سن‌وسال‌هاست. TDK ریشهٔ آن را «سلام» عربی می‌داند و در جمله‌ای مثل مثال زیر هم به کار می‌رود:

اگر ترکی آذربایجانی بلدید، حواستان باشد: آنجا «سالام» سلام معمول همه است، اما در ترکیه به یک کارمند اداره یا آدم مسن «مِرحابا» بگویید. فرق‌های دیگر دو زبان را در تفاوت ترکی آذری و استانبولی آورده‌ایم.

دو عبارت «ایی گونلِر» و «ایی آکشاملار» را هم موقع رسیدن می‌گویند، هم موقع رفتن. با «ایی گونلِر» وارد مغازه شوید و احتمالاً موقع بیرون آمدن همین را دوباره می‌شنوید. «ایی گِجِلِر» (شب بخیر) اما فقط خداحافظی است. TDK «تونایدِن» را سلام بعدازظهر آورده، ولی در گفت‌وگوی روزمره به‌ندرت می‌شنویدش.

«الو»ی خودمان در ترکی «آلو» است (هر دو از فرانسوی آمده‌اند) و فقط اول تماس تلفنی گفته می‌شود. اگر بدانید چه کسی زنگ زده، خیلی‌ها به جایش «اِفِندیم؟» (بفرمایید) می‌گویند. املای این دو عبارت در مثال زیر آمده است:

کجا کدام سلام را بگوییم؟

جواب سلام به ترکی

به «سِلامونالِیکوم» همیشه با «آلِیکومسِلام» جواب می‌دهند، درست مثل «علیکم السلام» در فارسی. اگر «مِرحابا» جواب بدهید بی‌ادبی نکرده‌اید، فقط کمی عجیب به گوش می‌رسد.

عبارت «هوش گِلدینیز» (خوش آمدید) جواب ثابت خودش را دارد: «هوش بولدوک». معنی تحت‌اللفظی‌اش «خوش یافتیم» است و فارسی معادل دقیقی برایش ندارد. ما عادت داریم «ممنون» یا «مرسی» جواب بدهیم. در ترکیه این عادت را کنار بگذارید: هر بار که به خانهٔ کسی می‌روید، «هوش بولدوک» بگویید.

با دوستان به جای «سیزه دِ» (به شما هم) بگویید «سانا دا» (به تو هم)، مثل مثال زیر:

این همان مرز «شما» و «تو» در فارسی است. احوالپرسی، خداحافظی و تعارف‌های بعد از سلام را در سلام و احوالپرسی به ترکی استانبولی کامل آورده‌ایم.

نکته‌های تلفظ برای فارسی‌زبان‌ها

پنج حرف این سلام‌ها برای فارسی‌زبان‌ها نکته دارد:

اشتباه‌های رایج فارسی‌زبان‌ها

• گفتن «سِلام» به کارمند اداره یا آدم خیلی مسن‌تر. «سلام» فارسی به همه می‌خورد، «سِلام» ترکی نه. «مِرحابا» یا «ایی گونلِر» بگویید.
• گفتن «مِرحابا» به جای «آفرین». در ترکی فقط سلام است.
• گفتن «ایی گِجِلِر» موقع رسیدن. فقط خداحافظی شبانه است؛ موقع رسیدن «ایی آکشاملار» بگویید.
• جواب دادن «هوش گِلدینیز» با «مِرحابا» یا «تِشِکّورلِر» (ممنون). جوابش «هوش بولدوک» است.
• گفتن «گونایدِن» بعدازظهر. از اواخر صبح به بعد «مِرحابا» یا «ایی گونلِر» بگویید.
• برنگرداندن سؤال. بعد از «ناسِلسِنِز؟» ترک‌ها انتظار دارند شما هم بپرسید «سیز ناسِلسِنِز؟» (شما چطورید؟).

دو گفت‌وگوی کوتاه

وقتی به خانهٔ همسایه می‌روید:

صبح در محل کار:

بعد از سلام معمولاً نوبت تشکر است: ممنون به ترکی استانبولی شکل‌ها و جواب‌هایش را دارد. برای ساعت و قیمتی که در مغازه بلافاصله بعد از سلام می‌شنوید، اعداد، ساعت و قیمت به ترکی استانبولی را بخوانید.

پرسش‌های رایج

کلمهٔ «مرحبا» در ترکی به فارسی یعنی چه؟

یعنی «سلام». کلمه از «مرحبا»ی عربی آمده و در اصل خوشامد به مهمان بوده، اما در ترکی امروز سلام معمول است و معنی «آفرین» ندارد.

آیا «مرحبا» در ترکی رسمی است یا خودمانی؟

خنثی. با غریبه، همکار و دوست به یک اندازه جواب می‌دهد. برای سلام خودمانی «سِلام» بگویید.

جواب «مرحبا» به ترکی چه می‌شود؟

همان «مِرحابا»، و معمولاً بعدش «ناسِلسِنِز؟» یا با دوستان «ناسِلسِن؟» (حالت چطوره؟).

صبح بخیر به ترکی چه می‌شود؟

می‌شود «گونایدِن». جوابش «گونایدِن» یا «سیزه دِ گونایدِن» است. املای هر دو در جدول جواب سلام‌ها آمده است.

سلام علیکم در ترکیه رایج است؟

بله، به شکل «سِلامونالِیکوم»، بیشتر بین مردها، مسن‌ترها و در محیط‌های مذهبی. جوابش «آلِیکومسِلام» است.

یک امتحان ساده: «گونایدِن» را بلند بگویید و صدایتان را ضبط کنید. اگر «گونایدین» شنیدید، کسرهٔ عقبیِ آخر کلمه هنوز جا نیفتاده. این از آن اشتباه‌هایی است که خودتان کمتر متوجهش می‌شوید و یک ترک‌زبان در همان دقیقهٔ اول می‌شنود. در جلسهٔ آزمایشی رایگان ۲۰ تا ۳۰ دقیقه‌ای با جیلان می‌توانید همین سلام‌ها را تمرین کنید، و اگر نمی‌دانید از کدام سطح شروع کنید، آزمون تعیین سطح رایگان را هم قبلش بدهید.