Türkçe günler ve aylar: okunuşu, ekleri ve tarih yazımı

Türkçede haftanın günleri pazartesi, salı, çarşamba, perşembe, cuma, cumartesi ve pazardır. Aylar ise ocak, şubat, mart, nisan, mayıs, haziran, temmuz, ağustos, eylül, ekim, kasım ve aralıktır. Türkiye'de hafta pazartesi başlar.

İsimleri bir iki günde ezberlersin. Öğrencilerin asıl takıldığı yer "pazartesi günü", "mayısta" ya da "5 Mayıs'ta" gibi biçimler: hangi ek, büyük harf mi küçük mü, kesme işareti nerede? ş, ı ya da ğ harflerini okurken hâlâ zorlanıyorsan yabancılar için Türk alfabesi ve telaffuz yazımızı da açık tut.

Haftanın günleri

Tablolarda gün ve ay adlarını küçük harfle yazdık, çünkü TDK belirli bir tarih bildirmeyen gün ve ay adlarını küçük harfle yazar. Kuralın ayrıntısı aşağıda.

Bu kelimeler birçok yabancıya tanıdık gelir, çünkü çoğu Farsçadan ve Arapçadan gelir. Nişanyan Sözlük her birinin kökenini verir:

• Pazar, Farsçada "çarşı, alışveriş yeri" anlamındaki kelimeden gelir. Pazartesi ise "pazar ertesi", yani pazardan sonraki gündür. Türkçede pazar bugün hem "Sunday" hem de "semt pazarı" anlamına gelir.
• Cuma Arapçadan gelir ve Arapçada da cuma günü demektir. Cumartesi de "cuma ertesi"dir.
• Çarşamba ve perşembe Farsça "dördüncü gün" ve "beşinci gün" anlamındaki kelimelerden gelir. Farsça konuşuyorsan dikkat: Farsçada da çaharşanbe çarşamba, pencşanbe perşembedir, ama cumartesi Farsçada şanbedir. Türkçede şanbe diye bir gün yok.
• Salı Arapçadan gelir.

Takvimlerde ve telefonlarda kısaltmalar kullanılır. Günlerle birlikte bu kelimeleri de bilmen gerekir:

Yılın ayları

Dört ayın adı ötekilerden yenidir. Ekim, kasım, aralık ve ocak, 1945'te 4696 sayılı kanunla eski adların yerine geçti: teşrinievvel, teşrinisani, kanunuevvel ve kanunusani. Ekim "ekin ekme zamanı", aralık ise "iki şeyin arası" anlamına gelir.

Arapça konuşuyorsan bazı ayları tanırsın. Şam ve Bağdat çevresinde kullanılan ay adlarında da şubat, nisan, haziran, temmuz ve eylül vardır. Eski Türkçe adlar (teşrin, kanun) da aynı ailedendir. Yalnız mart, mayıs ve ağustos farklı. Bu takvimde âzâr martı, eyyâr mayısı, âb ağustosu karşılar. Türkçede bu adlar kullanılmaz.

Mevsimler

Son sütuna bak. "Yaz mevsiminde" demek için yazın, "kış mevsiminde" demek için kışın denir. Yazda ve kışta yanlış sayılmaz, ama kulağa ders kitabı gibi gelir. İlkbahar ve sonbahar ise normal bulunma ekini alır: ilkbaharda, sonbaharda. "Season" kelimesinin Türkçesi mevsimdir.

"Pazartesi günü" ve "mayısta": ekler nasıl kullanılır?

Günler, aylar ve mevsimler birbirinden biraz farklı çalışır.

Günlerde gün adına günü eklenir: pazartesi günü. Konuşmada günü sık sık düşer: Pazartesi geliyorum. Ama günü ile söylediğin cümle her zaman doğrudur. Her hafta tekrar eden bir şey için çoğul kullan: pazartesileri "her pazartesi" demektir.

Aylar bulunma ekini alır: -da, -de, -ta, -te. Mayısta, ekimde, ağustosta, şubatta. Ek ünlü uyumuna uyar ve s, t, ş gibi sert ünsüzlerden sonra -ta/-te olur. Ayın yanında belirli bir gün varsa ay büyük harfle başlar ve ek kesme işaretiyle ayrılır: 5 Mayıs'ta.

Mevsimler için yukarıdaki tabloyu kullan.

Tarih: önce gün, sonra ay

Türkçede tarih gün, ay, yıl sırasıyla yazılır. Gün düz sayıyla okunur, "ikinci" gibi sıra sayısı kullanılmaz. 2 Kasım 2026 "iki kasım iki bin yirmi altı" diye okunur. Rakamla 2.11.2026 ya da 02.11.2026 yazılır. Rusça, Almanca ya da Fransızca konuşuyorsan bu sıra sana tanıdık gelir. Amerikan İngilizcesindeki "ay, gün" sırasına alışkınsan dikkat et: 11.2 Türkiye'de 11 şubat demektir.

Bir şeyin hangi tarihte olduğunu söylemek için ek ayın sonuna gelir: 12 Ekim'de. Sayıların kendisi için Türkçede sayılar, saat ve fiyatlar yazımıza bakabilirsin.

TDK'nin büyük harf kuralı bağlama göre değişir. Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar: 29 Ekim 1923, 2 Kasım 2026 Pazartesi. Genel kullanımda ise küçük harfle yazılır: her pazartesi, eylülde okullar açılır.

Resmî, günlük ve samimi kullanım

Gün ve ay adları üsluba göre değişmez. Ama çevresindeki ifadeler değişir.

Konuşmada tarihi çoğu zaman ayın on ikisi gibi de duyarsın. Bu, "bu ayın on ikinci günü" demektir.

Soru sormak ve cevap vermek

A: Toplantı ne zaman? B: Perşembe günü, saat onda. A: Bu perşembe mi, haftaya perşembe mi? B: Haftaya. On iki Kasım'da. A: Tamam, not aldım.

A: Tatile ne zaman gidiyorsunuz? B: Temmuzda, ama ağustosta da birkaç gün izin alacağım. A: Yazın İstanbul çok sıcak oluyor. B: Evet, o yüzden kışın gitmeyi düşünüyoruz.

Ana diline göre telaffuz ipuçları

• Ş ve ç: ş İngilizcedeki "sh", Almancadaki "sch", Rusçadaki "ш" sesidir. Ç ise "ch", "tsch" ya da "ч" sesidir. Çarşamba kelimesinde ikisi de var.
• C her zaman "dj" sesidir. Cuma "kuma" diye okunmaz. Arapça konuşanlar için bu ses cum'a kelimesindeki ج sesine yakındır.
• Noktasız ı: salı, mayıs, kasım, aralık kelimelerinde var. Rusça konuşuyorsan bu sese en yakın ses ы'dır. İngilizce, Arapça, Farsça ya da İspanyolca konuşuyorsan bu ses ana dilinde yok. "i" demek en sık yapılan aksan hatasıdır.
• Ğ ünsüz gibi okunmaz. Ağustos kelimesinde önceki a sesini uzatır: "aaustos".
• Ü: Eylül kelimesindeki ses Almancadaki ü, Fransızcadaki u ya da Çincedeki pinyin ü sesiyle aynıdır. Farsçada ve Arapçada bu ses yok: "i" der gibi dudaklarını yuvarla.
• Çift ünsüz uzun okunur: temmuz kelimesindeki m "temuz"dakinden biraz uzundur.

Sık yapılan hatalar

• Tarihte sıra sayısı kullanmak. İkinci Kasım yanlış, iki Kasım doğru.
• Yazın ve kışın yerine yazda ve kışta demek.
• Bütün gün ve ay adlarını büyük harfle yazmak. TDK mayısta ve her pazartesi yazar. Büyük harf ve kesme işareti belirli bir tarihte kullanılır: 5 Mayıs'ta.
• Hızlı konuşmada pazar ve pazartesiyi karıştırmak. Kelimenin sonundaki -tesiyi dinle.
• Ayı günden önce söylemek. Kasım 2 yanlış duyulur, 2 Kasım de.

Sık sorulan sorular

Türkiye'de haftanın ilk günü hangisi?

Pazartesi. Takvimler pazartesiyle başlar ve iş haftası pazartesiden cumaya kadar sürer. Cumartesi ve pazar hafta sonudur.

Gün ve ay adları büyük harfle mi yazılır?

Bağlama göre değişir. TDK, belirli bir tarih bildirdiklerinde büyük harfle yazar: 15 Mayıs 2027 Cumartesi. Her cumartesi ya da mayısta hava güzel olur gibi genel cümlelerde küçük harf kullanılır.

"Pazartesi" mi doğru, "pazartesi günü" mü?

İkisi de doğru. Pazartesi günü tam biçimdir ve her yerde kullanılır. Günlük konuşmada günü sık sık düşer: Pazartesi görüşürüz.

"Gelecek ay" ve "geçen ay" nasıl denir?

Gelecek ay ya da önümüzdeki ay, bir sonraki aydır. Geçen ay bir önceki aydır. İçinde bulunduğun ay bu aydır.

Bu kelimeleri en çok randevu alırken ve buluşma ayarlarken kullanacaksın. Telefonda "haftaya perşembe mi, bu perşembe mi?" sorusunu bir kez yanlış anlayınca kuralı bir daha unutmazsın. Günlük hayatın diğer temel kelimeleri en çok kullanılan Türkçe kelimeler yazımızda. Tarihleri ve randevu konuşmalarını biriyle çalışmak istersen Ceylan'dan ücretsiz deneme dersi iste ya da önce seviye testini çöz.