Turkcha rahmat: teşekkür ederim, sağ ol va javoblar

Turkchada «rahmat» teşekkür ederim boʻladi, «teshekkür ederim» deb oʻqiladi. Uni har qanday odamga, har qanday joyda aytish mumkin. Doʻstlar orasida koʻproq sağ ol («saa ol») yoki teşekkürler eshitiladi, «arzimaydi» oʻrniga esa odatda rica ederim («rija ederim») deyiladi.

Oʻzbek oʻquvchini bu yerda bitta yaxshi yangilik va bitta tuzoq kutadi. Yaxshisi: turkcha sağ ol oʻzbekcha sogʻ boʻl bilan bir ibora, sağ olun esa sogʻ boʻling kabi hurmat shakli. Tuzogʻi: **oʻzbekcha rahmatni turkchaga rahmet deb koʻchirmang**, sababini pastda tushuntirdik. Turkcha harflar notanish boʻlsa, turk alifbosi va talaffuzi maqolasida har bir tovush bor.

Nega Turkiyada «rahmat» demaslik kerak

Oʻzbekcha rahmat arabcha soʻz, turkchada ham rahmet shaklida bor. Ammo turkchada rahmet «Allohning rahmati, marhamati» degani va koʻpincha marhumlar haqida eshitiladi: Allah rahmet eylesin (Alloh rahmat qilsin), rahmetli (marhum). Doʻkonda Rahmet desangiz, sotuvchi gapingizni tushunishi mumkin, lekin bu gʻalati eshitiladi. Ruscha spasibo ham yordam bermaydi: turistik hududlardan tashqarida uni koʻpchilik tushunmaydi.

Shunga oʻxshash soʻzlar (marhamat, hozir, qimmat) oʻzbek va turk tillaridagi «aldoqchi» soʻzlar maqolasida jamlangan.

Turkcha rahmat: uslub boʻyicha

«Oʻqilishi» ustuni oʻzbek lotin harflari bilan taxminiy. ü «i» deb, lekin lablarni yumaloqlab aytiladi.

TDKning Güncel Türkçe Sözlük lugʻatiga koʻra, teşekkür arabcha soʻz. Oʻzbek tilida ham tashakkur bor, lekin u kitobiy eshitiladi, turkchada esa kundalik soʻz. Ederim «qilaman» degani, oʻzbekcha etaman bilan bir ildiz. Demak ibora soʻzma-soʻz «tashakkur etaman». Sağ ol esa sof turkiy ibora, «sogʻ boʻl, omon boʻl» degani, shuning uchun koʻpchilikka iliqroq tuyuladi.

Qaysi shaklni qachon ishlatish kerak

Teşekkür ederim deb hech qachon xato qilmaysiz. Uni sotuvchiga, idora xodimiga, oʻqituvchiga, uy egasiga va sizdan katta har qanday odamga ayting. Kimdir siz uchun alohida harakat qilgan boʻlsa, çok qoʻshing.

Teşekkürler biroz yengilroq, uni elektron xatlarda va SMSda koʻp uchratasiz, koʻpincha Teşekkürler, iyi günler shaklida.

Sağ ol va sağ olun kundalik ogʻzaki rahmat. Qoida oʻzbekchadagi bilan bir xil: siz deydiganingizga sağ olun, doʻst, oila aʼzosi va bolaga sağ ol. Taksi haydovchisiga, qoʻshniga yoki ofitsiantga turklarning koʻpi sağ olun deydi.

Eyvallah norasmiy va koʻproq erkaklar nutqiga xos. U doʻstlar orasida, koʻchada va ustalar bilan suhbatda koʻp eshitiladi. TDK uning uchta maʼnosini beradi: xayr, rahmat va «mayli, roziman». Qurilishda yoki ustaxonada uni tez-tez eshitasiz, lekin idorada yoki ancha katta odamga u oʻzi aytmaguncha ishlatmang.

Allah razı olsun oʻzbekcha Alloh rozi boʻlsin bilan bir xil, uni ham odatda keksalar haqiqiy yordamdan keyin aytadi: xarid koʻtarib berganda yoki kasal qarindoshga yordam berganda.

Aniq bir narsa uchun rahmat

Nima uchun rahmat aytayotganingizni bildirish uchun için (uchun) ishlatiladi:

• Yardımınız için teşekkür ederim. Yordamingiz uchun rahmat.
• Her şey için teşekkürler. Hamma narsa uchun rahmat.
• Davetiniz için çok teşekkür ederiz. Taklifingiz uchun katta rahmat (biz nomidan).

Odamni nomlash uchun teşekkür etmek joʻnalish kelishigini oladi: Size teşekkür ederim, Sana teşekkür ederim. Oʻzbekchada esa Sizga rahmat deymiz, demak bu yerda tuzilish bir xil. Kelishiklar haqida batafsil turk tilida kelishiklar maqolasida.

Turklar haqiqatda ishlatadigan vaziyat iboralari

Baʼzi vaziyatlarning oʻz iborasi bor, u yerda oddiy teşekkür ederim biroz quruq eshitiladi. Bu iboralarning koʻpini oʻzbekchadan bilasiz.

Elinize sağlık ovqat uchun aytiladigan rahmat, oʻzbekcha qoʻlingiz dard koʻrmasin kabi. Uni ovqat pishirgan odamga ayting va javobiga afiyet olsun (osh boʻlsin) eshitasiz. Bunday iboralar turkcha salomlashish va kundalik iboralar maqolasida ham bor.

Turkcha rahmatga qanday javob beriladi

Rica ederim soʻzma-soʻz «iltimos qilaman»: siz suhbatdoshdan buni tilga olmaslikni soʻraysiz. Har qanday vaziyatda xavfsiz javob shu. Doʻstlar orasida koʻpincha bir şey değil yoki ne demek deyiladi.

Sağ olga sen de sağ ol deb javob berasiz, siz deydiganingizga esa siz de sağ olun. Oʻzbekchadagi «siz ham sogʻ boʻling» kabi yaxshi tilakni qaytarasiz.

Estağfurullah bilan ehtiyot boʻling. Oʻzbekchada astagʻfirulloh koʻpincha hayrat yoki norozilik undovi. Turkchada esa bu kamtarona javob: kimdir sizni maqtasa yoki ortiqcha rahmat aytsa, «qoʻysangiz-chi, unday demang» maʼnosida keladi. Ayniqsa keksalar orasida koʻp eshitiladi.

Yana bir tuzoq: oʻzbekcha marhamat turkchada buyurun. Biror narsa uzatganda yoki «kiring» deganda turklar buyurun deydi. Turkcha merhamet esa «rahm-shafqat».

Oʻzbeklar uchun talaffuz maslahatlari

1. Ş = sh: teşekkür «teshekkür» deb oʻqiladi, «tesekkur» emas.
2. Ü oʻzbek alifbosida yoʻq. «i» deb ayting va lablaringizni «u» deyayotgandek yumaloqlang. Kür boʻgʻinidagi unli shu.
3. Qoʻsh kni choʻzing: teşekkür soʻzida xuddi oʻzbekcha bekkam yoki tikka kabi.
4. Ğ bu yerda oʻqilmaydi va oʻzbekcha gʻ ga oʻxshamaydi: sağ «saa» deb choʻzib aytiladi, shuning uchun sağ ol «saa ol».
5. Razı va asıl soʻzlaridagi ı oʻzbekcha qizdagi qisqa i. Uni aniq iga aylantirmang.
6. C = jondagi j, shuning uchun rica «rija» deb oʻqiladi.

Keng tarqalgan xatolar

• Oʻzbekcha rahmat yoki ruscha spasibo deyish. Turkiyada teşekkür ederim yoki sağ olun deng.
• Turkcha harflarsiz yozish. Tesekkur ederim SMSda tushuniladi, lekin rasmiy xatda teşekkür ederim deb yozing.
• Idora xodimi yoki keksa notanish odamga sağ ol deyish. -un qoʻshing: sağ olun. Oʻzbekchada ham notanish kattaga «sogʻ boʻl» demaymiz.
• Faqat teşekkür deyish. Yolgʻiz soʻz chala eshitiladi. Teşekkürler yoki teşekkür ederim deng.
• Hamma joyda eyvallah deyish. Doʻstlar bilan mayli, shifokorga esa juda yaqin muomala boʻlib eshitiladi.
• Afiyet olsunga rica ederim bilan javob berish. Odatiy javob teşekkür ederim yoki sağ olun.

Uchta qisqa dialog

Dorixonada (eczane):

• Dorixonachi: Buyurun, ilacınız.
• Siz: Teşekkür ederim. İyi günler.
• Dorixonachi: Rica ederim, geçmiş olsun.

Rahmatdan oldin odatda narxni eshitasiz. Uni tushunish uchun turk tilida sonlar, soat va narxlar maqolasi yordam beradi.

Ish joyida, usta bilan:

• Usta: Kolay gelsin, Bekzod.
• Bekzod: Sağ olun, ustam.
• Usta: Yarın erken gel, tamam mı?
• Bekzod: Tamam ustam, sağ olun.

Turk oilasida mehmonda, kechki ovqatdan keyin:

• Deniz: Afiyet olsun!
• Siz: Eline sağlık, her şey çok güzeldi. Çok teşekkürler.
• Deniz: Ne demek, yine bekleriz.

Turkiyadagi kundalik hayot uchun iboralar Turkiyada yashash va ishlash uchun turk tili maqolasida. Har kuni kerak boʻladigan yana uchta mavzu: turkcha salom, turkcha «seni sevaman» va 100 ta eng kerakli turkcha soʻz.

Koʻp beriladigan savollar

Turkchada rahmat aytishning eng keng tarqalgan usuli qaysi?

Teşekkür ederim standart shakl va har qanday vaziyatga mos. Kundalik nutqda sağ ol va sağ olun ham xuddi shunchalik koʻp ishlatiladi.

Teşekkürler va teşekkür ederim farqi nima?

Ikkalasi ham «rahmat». Teşekkürler biroz yengilroq va SMSda juda koʻp ishlatiladi. Teşekkür ederim toʻliq shakl.

Turkchada «arzimaydi» qanday aytiladi?

Har qanday vaziyatda rica ederim deng. Doʻstlar bilan bir şey değil yoki ne demek bemalolroq eshitiladi.

Turkiyada «rahmat» desam tushunishadimi?

Baʼzan tushunishadi, lekin turkcha rahmet «Allohning rahmati» degani va odatda marhumlar haqida aytiladi. Rahmat uchun teşekkür ederim yoki sağ olun deng.

Eyvallah qoʻpolmi?

Yoʻq, lekin juda norasmiy. Uni doʻstlar va tengdoshlar bilan ishlating, rasmiy vaziyatda emas.

Teşekkür ederimni bir kunda yodlaysiz. Kimga sağ ol, kimga sağ olun deyishni esa suhbatning oʻzida, oʻylab oʻtirmasdan tanlash kerak boʻladi, buni faqat jonli mashq beradi. Bepul sinov darsida (20–30 daqiqa) shu kabi kundalik vaziyatlarni Ceylan bilan oʻynab koʻring, soʻrovga 24 soat ichida javob beramiz. Qolgan bilimingizni bepul daraja testi bilan tekshirib oling.