100 ta eng kerakli turkcha soʻz: oʻqilishi bilan

Turkchani evet (ha), hayır (yoʻq), merhaba (salom), lütfen (iltimos), teşekkürler (rahmat), var (bor) va yok (yoʻq) bilan boshlang. Shu yettita soʻzga soʻroq soʻzlari va yigirmaga yaqin feʼlni qoʻshsangiz, doʻkon yoki kafeda biror narsa soʻray olasiz, oddiy savollarga ham javob berasiz.

Oʻzbeklar uchun turkcha soʻz boyligi tanish joydan boshlanadi: su «suv», yol «yoʻl», gün «kun», gel «kel». Quyidagi 100 soʻzning yarmidan koʻpini oʻzbekcha orqali taniysiz. Bir qismi esa aldaydi: para pul, pul esa turkchada pochta markasi. Har bir jadvalda oʻzbekcha tarjima bor, xavfli soʻzlar alohida koʻrsatilgan.

Soʻzlar mavzu boʻyicha guruhlangan: bitta mavzuni bir oʻtirishda oʻrganish osonroq. Ular Yevropa Kengashining CEFR shkalasi A1 darajasi uchun taʼriflagan vazifalarni qamrab oladi: oʻzini tanishtirish va oddiy kundalik ehtiyojlar. Imlo va maʼnolar TDK Güncel Türkçe Sözlük boʻyicha. Harflarni hali oʻqiy olmasangiz, turk alifbosi va talaffuzi maqolasidan boshlang.

«Oʻqilishi» ustuni oʻzbek lotin harflari bilan taxminiy. Unda i turkcha ı oʻrnida ham keladi (oʻzbekcha qizdagi qisqa i), ö va ü esa lablarni yumaloqlab aytiladigan unlilar.

Eng zarur 10 soʻz

Var va yok oʻzbekcha bor va yoʻq bilan bir xil ishlaydi: Su var mı? «Suv bormi?», javobi Var yoki Yok. Ingliz tilida soʻzlashuvchilar bu yerda evet deb xato qiladi, oʻzbeklar esa deyarli xato qilmaydi. Değil oʻzbekcha emas: Pahalı değil «Qimmat emas».

Tuzoq boshqa joyda. Oʻzbekchada yoʻq har qanday savolga javob boʻladi, turkchada esa savolga **neytral «yoʻq» bu hayır**. Yok ham shu maʼnoda aytiladi, faqat ogʻzaki va norasmiy. Idorada yoki shifokor qabulida Hayır deganingiz maʼqul. Tamam turkchada avvalo «xoʻp, mayli»: kimdir Yarın gel desa, Tamam deb javob berasiz.

Olmoshlar va soʻroq soʻzlari

Olmoshlar oʻzbekcha bilan deyarli bir xil, sen va siz farqi ham oʻzbekchadagidek: notanish odamga, kattalarga va xodimlarga siz deysiz. Turkchada ham, oʻzbekchada ham o (u) bitta soʻz bilan «u (erkak), u (ayol), u (narsa)»ni bildiradi. Feʼl qoʻshimchasi shaxsni koʻrsatgani uchun olmosh koʻpincha tushib qoladi: Geliyorum «Kelyapman», xuddi oʻzbekchadagidek.

Odamlar

Oʻzbek oʻquvchi eng koʻp shu jadvalda adashadi. **Turkcha baba «ota»**, oʻzbekcha bobo esa turkchada dede. Ona turkchada «unga» degani, ona esa anne. Kardeş faqat aka-uka yoki opa-singil, «qarindosh» turkchada akraba. Adam «erkak» maʼnosida ham keladi; oʻzbekcha odam (inson) maʼnosida turkchada koʻpincha insan deyiladi.

Yaxshi tomoni: abla va abi oʻzbekcha opa va aka kabi notanish odamga ham murojaat qilish uchun ishlatiladi, bozorda ham, taksida ham. Öğretmen soʻzi oʻzbekcha oʻrgatmoq bilan bir ildizdan.

Vaqt

Bu yerda ikki tuzoq bor. Oʻzbekcha kecha turkchada dün, turkcha gece esa «tun». Oʻzbekcha hozir turkchada şimdi, turkcha hazır esa «tayyor». Kun va oy nomlari turk tilida hafta kunlari va oylar maqolasida, soat esa turk tilida sonlar, soat va narxlar maqolasida.

Ovqat va ichimliklar

Ekmek ikki maʼnoli: «non» va «ekmoq» (urugʻ ekmoq). Restoranda hisobni soʻrash uchun Hesap, lütfen deng. Oʻzbekcha osh (palov) turkchada pilav, turkcha aş esa umuman «ovqat».

Joylar va narsalar

Pul turkchada para. Doʻkonda pul desangiz, sotuvchi pochta markasi haqida gapiryapsiz deb oʻylaydi. Maktab okul: mektep soʻzi ham bor, lekin eskirgan.

Har kuni ishlatiladigan 20 ta feʼl

Turkcha lugʻatlar feʼlni -mak yoki -mek bilan beradi, oʻzbekcha -moq kabi. Shu qoʻshimchani olib tashlasangiz, norasmiy buyruq shakli qoladi: gelmek «kelmoq», Gel! «Kel!». Oʻzbekchada ham shunday.

Feʼllarning koʻpi tanish: gel/kel, bil/bil, gör/koʻr, ver/ber, iç/ich. Lekin uchta juftlik chalkashtiradi:

• Turkcha olmak «boʻlmoq», oʻzbekcha olmoq esa turkchada almak. Bir çay alayım «Bitta choy olay», Doktor olmak istiyorum «Shifokor boʻlmoqchiman».
• Yapmak «qilmoq» degani, oʻzbekcha yopmoq bilan aloqasi yoʻq. Eshikni yopish turkchada kapıyı kapatmak.
• Odam ishlasa, çalışmak deyiladi. İşlemek «ishlov bermoq, kashta tikmoq» degani. Çalışmak «oʻqimoq, dars tayyorlamoq» maʼnosida ham keladi: Sınava çalışıyorum «Imtihonga tayyorlanyapman».

Notanish odamga hurmat bilan buyurganda -in yoki -ın qoʻshiladi (unlilar uygʻunligi boʻyicha): Bekleyin «Kuting», Bakın «Qarang». Bu oʻzbekcha -ing bilan bir xil: Gelin «Keling». Yana bir oʻxshashlik: gelin turkchada «kelin» maʼnosini ham beradi.

Sifatlar

Sifatlarda ham tuzoq bor. Oʻzbekcha yomon turkchada kötü, turkcha yaman esa koʻpincha «zoʻr, juda qobiliyatli» degani. Oʻzbekcha qimmat (narx) turkchada pahalı, turkcha kıymet esa «qadr». Büyük oʻzbekcha buyukka oʻxshaydi, lekin kundalik «katta» maʼnosida keladi: büyük çanta «katta sumka». Bunday soʻzlarning toʻliq roʻyxati oʻzbek va turk tillaridagi «aldoqchi» soʻzlar maqolasida.

Gapni bogʻlaydigan oltita kichik soʻz

Rasmiy va norasmiy shakllar

Bu soʻzlarning ayrimlarida rasmiyroq va norasmiyroq jufti bor.

Doʻkon xodimlari, idoradagilar va kattalar bilan rasmiy yoki neytral ustundan foydalaning. Aynen (xuddi shunday) doʻstlar orasidagi kundalik soʻz. Oʻzbekcha marhamat turkchada buyurun boʻladi: turkcha merhamet «rahm-shafqat» degani. Rahmatga javoblar uchun turkcha rahmat maqolasini, salomlashish uchun turkcha salomlashish va kundalik iboralar maqolasini oʻqing.

Kafeda:

Garson: Merhaba, buyurun. Müşteri: Merhaba. Bir çay, lütfen. Peynirli tost var mı? Garson: Var. Müşteri: Tamam, bir tost da. Sonra hesap, lütfen. Garson: Tabii. Başka bir şey? Müşteri: Yok, teşekkürler.

Tanishuvda:

A: Bu kim? B: Arkadaşım Dilnoza. Öğretmen. A: Memnun oldum. Nerede çalışıyorsun? B: Burada, yeni okulda.

Oʻzbeklar uchun talaffuz maslahatlari

• Har bir harf oʻqiladi va har bir harfning bitta tovushi bor. Saat soʻzida ikkita aniq a eshitiladi: «sa-at».
• C = jondagi j, ç = ch: çocuk «chojuk» deb oʻqiladi.
• **Turkcha a hech qachon oga oʻtmaydi.** Qardosh soʻzlarda oʻzbekcha o oʻrnida koʻpincha a turadi: bosh va baş, tosh va taş, qora va kara. Tanish soʻzni oʻzbekcha talaffuz bilan aytib yuborish oson, shunga ehtiyot boʻling.
• Nuqtasiz ı oʻzbekcha qizdagi qisqa i: hayır, kadın, yıl, pahalı.
• Ğ harfini oʻzbekcha gʻ kabi oʻqimang. U undosh sifatida eshitilmaydi, faqat unlini choʻzadi yoki ikki unlini bogʻlaydi: değil «deil», soğuk «souk».
• K harfi kahve, kadın, okul soʻzlarida ham oʻzbekcha q emas, oddiy k.

Keng tarqalgan xatolar

• Pul uchun pul, ota uchun bobo deyish. Toʻgʻrisi para va baba.
• Kecha (oʻtgan kun) uchun gece deyish. Toʻgʻrisi dün.
• Notanish odamga sen deyish. Siz bilan boshlang va suhbatdosh oʻzi senga oʻtishini kuting, xuddi oʻzbekchadagidek.
• Rasmiy vaziyatda yok bilan javob berish. Savolga «yoʻq» deb javob berish uchun hayır neytralroq.
• Çay soʻzini «kay», şey soʻzini «sey» deb oʻqish. Pastdagi ilmoqcha tovushni oʻzgartiradi.

Koʻp beriladigan savollar

Gapira boshlash uchun nechta turkcha soʻz kerak?

Aniq son yoʻq. Var, yok, değil va soʻroq soʻzlari bilan ishlatilgan yuzta yaxshi tanlangan soʻz A1 darajasidagi oddiy suhbatlarning koʻpini qamrab oladi. Keyin oʻz hayotingizga oid soʻzlarni qoʻshing: kasbingiz, mahallangiz, sotib oladigan mahsulotlaringiz.

Oʻzbek tilini bilish turkcha soʻz oʻrganishga yordam beradimi?

Ha, ancha. Koʻp asosiy soʻzlar va qoʻshimchalar umumiy turkiy ildizdan. Ammo tanish koʻringan soʻzning maʼnosini tekshirib turing: para, baba, gece, olmak kabi soʻzlar eng koʻp xatoga sabab boʻladi.

«Yemek» ot yoki feʼlmi?

Ikkalasi ham. Yemek «yemoq» va «ovqat». Yemek yemek «ovqat yemoq» turkchada odatdagi ibora.

«Şey» nima degani?

Şey «narsa», lekin turklar uni oʻylab turganda ham ishlatadi, xuddi oʻzbekcha «haligi...» kabi: Şey... yarın gelir misin?

Jadvaldagi soʻzni yodlash bir narsa, uni suhbatda oʻz vaqtida eslash boshqa. Bu yuz soʻzdan qanchasini allaqachon bilishingizni bepul daraja testi koʻrsatadi. Ularni jonli suhbatda ishlatib koʻrmoqchi boʻlsangiz, ona tili turkcha boʻlgan oʻqituvchimiz Ceylan bilan 20–30 daqiqalik bepul sinov darsiga yoziling, javobni bir kun ichida olasiz.