Türkiye'de çalışmak için Türkçe: iş yerinde lazım olanlar

Türkiye'de Türkçe çalışmak için önce dört şeye ihtiyacın var: kendini kısaca tanıtmak, talimatları ve güvenlik uyarılarını anlamak, vardiya ve maaşla ilgili kelimeler (maaş, mesai, izin, vardiya) ve yöneticine yazacağın birkaç hazır mesaj. Bunların çoğu için A2 bile yeter, yeter ki karşındaki yavaş konuşsun ve sen tekrar etmesini isteyebilesin. Bir sorunu telefonda anlatmak ve iş görüşmesini Türkçe yapmak B1 ister. Müşteriyle Türkçe çalışmak ya da rapor yazmak daha yüksek bir seviye ister. Seviyeleri Avrupa Konseyi'nin CEFR tanımlarına göre veriyoruz.

B1'deysen temeli zaten biliyorsun. Seni zorlayacak olan iş yerine özgü kelimeler ve kime ne kadar resmî konuşacağın.

Bu yazı yalnızca bir dil rehberi, hukuki tavsiye değildir; çalışma izni, ikamet ya da vize konularını anlatmaz. Bunlar için işvereninle ve resmî kurumlarla görüş.

İlk gün: tanışma ve kısa sohbet

İlk gün kendini defalarca tanıtacaksın, o yüzden kısa bir tanıtım cümlesi hazırla ve hep onu kullan. Yöneticine ve senden yaşça ya da görevce büyük olanlara siz de. Aynı pozisyondaki iş arkadaşları genelde çabuk sen'e geçer. Gün boyu Kolay gelsin duyacaksın. Çalışan herkese söylenir, cevabı da Sağ ol ya da Teşekkürler.

Şantiyede ya da atölyede deneyimli bir çalışana genelde usta denir, ona seslenirken de Ustam dersin. Ofislerde ise ad ve Bey ya da Hanım kullanılır: Murat Bey, Selin Hanım. Bu ofis dili İş Türkçesi: e-posta, toplantı ve telefon kalıpları yazımızda ayrıntılı olarak var.

İş yerinde talimatları anlamak

Talimatların çoğu kısa emir cümleleridir ve fiil cümlenin sonunda gelir. Hızlı bir cümlede her şeyi yakalayamadıysan son kelimeye tutun: yapman gereken iş odur. Yöneticiler kibar bir şey istediğinde çoğu zaman soru biçimini kullanır: Kapıyı kapatır mısın? aslında bir ricadır, gerçek bir soru değildir.

Kelime listesinden önce üç cümleyi oturt: Anlamadım, Tekrar eder misiniz? ve Bir daha gösterir misiniz? Yeni bir çalışandan her şeyi anlaması beklenmez ve sormak, bir işi yanlış yapmaktan her zaman daha ucuzdur.

Mutlaka tanıman gereken güvenlik kelimeleri

Bunları görür görmez tanıyana kadar oku. Tabelalarda, etiketlerde ve makinelerin üzerinde görürsün, biri sana bağırarak da söyleyebilir. Dikkat! ve Dur! kelimelerini ilk gün öğren.

Bir şey olursa en basit kelimelerle söyle: Yaralandım, Kaza oldu, Yardım edin! Acil durumda 112'yi ara.

Vardiya, saatler ve maaş: maaş, mesai, izin, vardiya

Bu dört kelime neredeyse her iş konuşmasında geçer. TDK Güncel Türkçe Sözlük, vardiya kelimesini 24 saatlik iş gününün bölündüğü çalışma sürelerinden her biri diye tanımlar. İzin kelimesinin anlamlarından biri de iş yerinin verdiği tatil ya da boş zamandır. Mesai iş, çalışma demektir; mesai saatleri de çalışma saatlerindir. Fazla çalışmaya fazla mesai denir.

Mesaiye kalmak da çok duyacağın bir ifade: Bugün mesaiye kalabilir misin? İş arkadaşınla vardiya değiştirmek istiyorsan Vardiya değiştirebilir miyiz? diye sor. Fazla mesaiyi kibarca geri çevirmek için de bir cümle hazırla: Bugün kalamıyorum, ama yarın kalabilirim. Maaş ve saatler sayı, tarih ve saat demek; bunları ayrıca çalışmak iyi olur. Türkçede sayılar, saat ve fiyatlar yazımız sıfırdan başlıyor.

Yöneticinle konuşmak

Bir ricayı kısa bir girişle ve bir sebeple söylersen daha iyi karşılanır. Bir dakikanız var mı? her yöneticiyle işe yarar. Sonra ne istediğini söyle ve sebebini ekle: ya çünkü ile ya da ikinci bir cümleyle. Yöneticin açıkça söylemedikçe siz demeye devam et.

Son cümledeki -miş ekine dikkat et. Yeni fark ettiğin bir şeyi anlatır, bu yüzden burada suçlama gibi duyulmaz. Galiba da cümleyi ayrıca yumuşatır. Aynı şeyi Maaşımı eksik yatırdınız diye söylemek çok daha sert olur.

Telefon ve WhatsApp mesajları

İş yerindeki günlük iletişimin büyük kısmı mesajla olur: vardiya listesi, plan değişikliği, "neredesin?" soruları. Selamla ve adınla başla, ne olduğunu tek cümlede söyle, teşekkürle bitir. Yazmak hâlâ yavaş geliyorsa sesli mesaj da olur, ama önce yöneticine sor.

İş arkadaşların tamam yerine tmm, selam yerine slm, teşekkürler yerine tşk yazar. Yöneticine ise kelimeleri tam yaz. Mesajlar konuşulduğu gibi yazılır, bu da ders kitabındaki Türkçeden biraz farklıdır. Nasıl farklı olduğunu konuşma dili ve yazı dili farkı yazımızda anlattık.

Telefonda insanlar çoğu zaman Efendim? ya da Alo? diye açar. Bir şeyi kaçırırsan Pardon, sesiniz gelmiyor ya da Biraz yavaş söyler misiniz? de.

İş görüşmesi kalıpları

İş görüşmesine iş görüşmesi ya da mülakat denir ve çoğunda aynı birkaç soru sorulur. Cevaplarını yüksek sesle prova et. "Türkçeniz nasıl?" sorusu da büyük ihtimalle gelecek, ona dürüst bir cümle hazırla.

Senin de soruların olsun: Çalışma saatleri nasıl?, Maaş net mi, brüt mü?, Servis ve yemek var mı?, Deneme süresi var mı? Bilmen gereken başka kelimeler: iş ilanı, başvuru, özgeçmiş. Geçmiş deneyimini anlatırken -dı ekini kullan (çalıştım, yönettim), çünkü bu ek kendi yaşadığın ve bildiğin şeyler için kullanılır.

Sektörüne göre kelimeler

Yukarıdaki kalıplar her işte işe yarar. Her sektör bunlara kendi kelimelerini ekler, o yüzden sana en yakın sektörü seç ve ilk haftalarda onun temel kelimelerini öğren.

Üretim ve tekstil

Hat ve makine kelimelerine ihtiyacın olacak: makine, hat, üretim, parça, kalite kontrol, arıza, kumaş, dikiş, kesim, ütü. Hedefler genelde sayıyla konuşulur: Bugün kaç parça?

İnşaat

Şantiyede iskele, beton, demir, kalıp, vinç, usta ve kalfa kelimelerini duyarsın. En önemlisi de Baret tak!

Turizm ve otelcilik

Otellerde resepsiyon, oda servisi, kat hizmetleri, misafir, rezervasyon, giriş / çıkış kullanılır. Antalya, Alanya ya da Bodrum gibi turizm bölgelerinde misafirlerle onların dilini konuşabilirsin, ama iş arkadaşlarınla, mutfakta ve arka ofiste çoğu zaman Türkçe gerekir.

Bilişim, ofis ve uzaktan çalışma

Birçok uluslararası yazılım ekibi İngilizce çalışır. Uzaktan çalışıp Türkiye'de yaşayanlar için de durum genelde aynı. O zaman Türkçe en çok kodun dışında lazım olur: toplantı, proje, teslim tarihi, izin, bordro, ekiple öğle yemeği, apartman yöneticisi ve kargo. Ofis dili ve e-posta kalıpları için İş Türkçesi yazımıza bak.

Hangi iş için hangi Türkçe seviyesi?

Her iş için geçerli tek bir seviye yok, şartları işveren belirler. CEFR'in sağladığı şey, seviyeleri işlerle eşleştirmenin bir yolu. Aşağıdaki açıklamalar Avrupa Konseyi'nin CEFR Tamamlayıcı Cilt belgesindeki ölçeklerin kısa bir özeti: talimat dinleme, talimat okuma, ortak bir amaç için iş birliği, telefonla iletişim, not ve mesaj yazma, görüşmeler.

Kabaca şöyle: bant ya da şantiye gibi çoğunlukla bakarak ve yaparak öğrenilen bir iş, sabırlı iş arkadaşlarıyla A2'de yürür. B1, sorunları, telefonları ve bir iş görüşmesini tek başına halledebildiğin seviye. Müşteriyle Türkçe çalışmak, rapor yazmak ve karmaşık belgelerle uğraşmak B2 ya da üstünü ister. Her seviyeyi Türkçe seviyeleri A1'den C2'ye yazımızda anlattık. İşveren seviyeni gösteren bir belge isterse seçenekler TÖMER mi TYS mi yazımızda.

İş Türkçeni nasıl çalışırsın?

İş Türkçesinin iyi yanı, çok tekrar etmesi: her gün aynı talimatlar, yöneticine hep aynı birkaç mesaj. Rol yapma (canlandırma) bu kalıpları otomatik hâle getirir. Öğretmen senin ustabaşın, telefondaki kişi ya da görüşmeyi yapan kişi olur ve senaryoyu her seferinde biraz değiştirir. Hazırladığın cümleyi söylemek kolay; ustabaşı beklemediğin bir şey sorduğunda donup kalmamak ise ancak böyle çalışınca gelir.

Öğretmenimiz Ceylan, ana dili Türkçe olan, Türkçe öğretimi alanında yüksek lisans yapmış ve sekiz yıldır ders veren bir öğretmen. A1'den C2'ye kadar çevrim içi, birebir ya da grup dersleri veriyor, açıklamaları Türkçe ya da İngilizce yapıyor. İş Türkçesi de uzmanlık alanlarından biri. Ceylan yalnızca dil öğretmeni; iş bulma, çalışma izni, ikamet ya da vize konularında yardım etmiyor. İş dışındaki günlük hayat için Türkiye'de yaşayan yabancılar için günlük Türkçe yazımıza bak.

Sık sorulan sorular

Türkiye'de Türkçe bilmeden çalışılır mı?

Bazı işler, özellikle uluslararası şirketlerde ve turizm bölgelerinde, çoğunlukla İngilizce ya da misafirlerin diliyle yürür. Bu durumda bile Türkçe iş arkadaşlarıyla, güvenlik tabelalarında, maaş sorularında ve mesajlarda işini kolaylaştırır. Çalışmana izin olup olmadığı hukuki bir sorudur ve bu yazının konusu değil.

Maaş, mesai, izin ve vardiya ne demek?

Maaş aylık ücretin, mesai iş ya da çalışma saatlerin (fazla mesai, normal saatlerden sonra çalışma), izin çalışmadığın gün ya da izin alma, vardiya ise çalışma dilimin; örneğin gece vardiyası.

İş görüşmesi için hangi Türkçe seviyesi gerekir?

CEFR, görüşmede basit sorulara cevap vermeyi A2'ye, somut bilgi vermeyi ise B1'e koyar, ama B1'de her zaman tam kesinlik beklenmez. Görüşmenin tamamı Türkçe olacaksa B1'i hedefle ve deneyimin, vardiyalar ve başlama tarihi hakkındaki cevaplarını prova et.

Yöneticimden Türkçe nasıl izin isterim?

Yarın izin alabilir miyim? de ve sebebini ekle, örneğin Doktora gitmem gerekiyor. Siz kullan ve yöneticinin adından sonra Bey ya da Hanım de.

Deneme dersi talebine sektörünü ve en çok zorlandığın anı yaz: bordro sorusu, vardiya değişikliği ya da ustabaşının hızlı talimatları. 20–30 dakikalık ücretsiz deneme dersi o durumla başlar. Seviyeni bilmiyorsan önce seviye testini çöz. Talebe 24 saat içinde dönüyoruz.