Барои он ки бо забони туркӣ бемалол дарс хонед ё кор кунед, одатан тақрибан як соли омӯзиши пурравақт ё якчанд соли омӯзиши нопурра лозим аст. Барои тоҷикзабонон ягон рақами расмӣ нест. Маъруфтарин баҳо аз Институти хизмати хориҷии ИМА (FSI) аст: тақрибан 44 ҳафта ё 1 012 соати дарсӣ, аммо он барои англисзабонон ҳисоб шудааст. Тоҷикзабонон дар луғат аз онҳо пештаранд, зеро дар туркӣ калимаҳои форсӣ ва арабии зиёде ҳаст, ки шумо аллакай медонед: dost, hafta, kitap, saat. Душвории асосӣ грамматика аст: суффиксҳо, ҳамоҳангии садонокҳо ва тартиби калимаҳо.

FSI забони туркиро ба Категорияи III дохил кардааст: тақрибан 44 ҳафта ё 1 012 соати дарсӣ ва ғайр аз он кори мустақил. Ин рақам барои англисзабонон аст, на барои тоҷикон.
Маркази забони Донишгоҳи Ҳаҷеттепе (Hacettepe TÖMER) дар Анқара сатҳҳои A1 то C1-ро дар 960 соати дарсии 45-дақиқаӣ таълим медиҳад.
Cambridge English барои гузаштан ба сатҳи навбатии CEFR тақрибан 200 соати таълимро ҳисоб мекунад. Ин рақам барои омӯзандагони забони англисӣ ҳисоб шудааст.
Ҳам FSI ва ҳам Cambridge мегӯянд, ки забони модарӣ, шиддати омӯзиш ва машқ берун аз дарс мӯҳлати шахсии шуморо тағйир медиҳанд.

Забони туркиро чанд вақт омӯхтан мумкин: баҳоҳои расмӣ

Барои забони туркӣ як рақами ягонаи расмӣ вуҷуд надорад. Се баҳоро донистан фоиданок аст, ва ҳар яке чизи дигарро чен мекунад.

FSI: тақрибан 44 ҳафта барои англисзабонон

Ҷадвали мӯҳлатҳои FSI забонҳоро аз рӯи он гурӯҳбандӣ мекунад, ки донишҷӯёни ин институт одатан чӣ қадар вақт сарф мекунанд. Забони туркӣ дар Категорияи III аст, яъне дар гурӯҳи забонҳое, ки аз забони англисӣ фарқҳои калони забонӣ ё фарҳангӣ доранд. Баҳо тақрибан 44 ҳафта ё 1 012 соати дарсӣ аст. Барои испанӣ ва фаронсавӣ (Категорияи I) 24–30 ҳафта, барои арабӣ, ҷопонӣ, кореягӣ ва чинӣ (Категорияи IV) 88 ҳафта лозим аст.

Ин рақамҳо ба донишҷӯёни пурравақт тааллуқ доранд. Ҳафтаи муқаррарии FSI 23 соат дарс ва 17 соат кори мустақил аст, пас 44 ҳафта тақрибан 1 760 соати кор мешавад. Ҳадаф сатҳи 3 дар гуфтор ва шунидан аз рӯи шкалаи ILR аст, ки онро «маҳорати умумии касбӣ» меноманд. Мутобиқати расмии сатҳҳои ILR ва CEFR вуҷуд надорад, бинобар ин ин рақам маънои «1 012 соат то C1»-ро надорад. Худи FSI менависад, ки мӯҳлати воқеӣ ба қобилият, таҷрибаи пештараи омӯзиши забон ва вақти дарс вобаста аст.

Барои тоҷикзабонон FSI рақам надорад. Ин баҳоро ҳамчун нуқтаи ибтидоӣ истифода баред: дар поён мебинед, ки дар кадом қисмҳо шумо пештаред ва дар кадом қисмҳо ба мисли ҳама аз сифр оғоз мекунед.

Hacettepe TÖMER: аз A1 то C1 дар 960 соати дарсӣ

Донишгоҳҳои Туркия ба хориҷиён дар марказҳои забоне, ки TÖMER ном доранд, забон меомӯзонанд. TÖMER-и Донишгоҳи Ҳаҷеттепе дар Анқара рақамҳои худро нашр кардааст: панҷ сатҳ, аз A1 то C1, дар маҷмӯъ 960 соати дарсӣ, ва ҳар сатҳ 6, 7 ё 8 ҳафта давом мекунад. Дар саволҳои маъмули курс гуфта шудааст, ки як соати дарсӣ 45 дақиқа аст ва донишҷӯён дар як ҳафта 30 соати дарсӣ мегузаранд.

Ин тақрибан 720 соати оддӣ ё тақрибан 32 ҳафта бо ҳамин суръат аз сифр то охири C1 мешавад. Донишҷӯёни ин курс дар Туркия зиндагӣ мекунанд ва тамоми рӯз туркӣ мешунаванд. Касе, ки дар Душанбе ё Хуҷанд нопурра мехонад, чунин имконият надорад.

Соатҳои таълимии CEFR

CEFR худаш намегӯяд, ки як сатҳ чанд соат мегирад. Баҳои маъруфтаринро Cambridge English додааст: тақрибан 200 соати таълими роҳбаришаванда барои як сатҳ, танҳо ҳамчун тавсия. Cambridge ин рақамҳоро барои забони англисӣ ҳисоб кардааст, пас онҳоро ҳамчун меъёри умумӣ гиред. Барои тоҷикзабонон калимаҳои шинос метавонанд сатҳҳои аввалро сабуктар кунанд, аммо грамматика вақти худро талаб мекунад.

Сатҳҳои A1 то C2: шумо чӣ карда метавонед ва тақрибан чӣ қадар вақт лозим аст

Тавсифи сатҳҳо хулосаи шкалаи умумии CEFR-и Шӯрои Аврупо аст. Соатҳо ҷамъшаванда ва аз сифр ҳисоб шудаанд.

Сатҳ	Шумо чӣ карда метавонед	Соатҳои таълим аз сифр (меъёри Cambridge, барои забони англисӣ)	Курси пурравақти Hacettepe TÖMER
A1	Ибораҳои ҳаррӯза, худро муаррифӣ кардан, ба саволҳои оддии шахсӣ ҷавоб додан, агар суҳбаткор оҳиста гап занад	90–100	Сатҳи 1 аз 5, 6–8 ҳафта
A2	Суҳбатҳои кӯтоҳ ва муқаррарӣ дар бораи оила, харид, маҳалла ва кор	180–200	Сатҳи 2, 6–8 ҳафта
B1	Фаҳмидани нуктаҳои асосии нутқи равшан дар мавзӯъҳои шинос, ҳалли аксари вазъиятҳои сафар, кӯтоҳ асоснок кардани фикр ва нақшаҳо	350–400	Сатҳи 3, 6–8 ҳафта
B2	Бо туркзабонон чунон равон гап задан, ки ҳеҷ кадом тараф душворӣ накашад, фаҳмидани матнҳои мураккаб дар соҳаи худ	500–600	Сатҳи 4, 6–8 ҳафта
C1	Фаҳмидани матнҳои дароз ва мураккаб ва маънои пинҳонӣ, истифодаи озоди забон дар зиндагӣ, таҳсил ва кор	700–800	Сатҳи 5; аз A1 то C1 дар маҷмӯъ 960 соати дарсӣ
C2	Фаҳмидани қариб ҳама чизе, ки мешунавед ё мехонед, ва ифодаи нозуктарин тафовутҳои маъно	1 000–1 200	Нест; курс бо C1 ба охир мерасад

Барои табдил додани соатҳо ба моҳ, онҳоро ба соатҳои ҳафтаинаи худ тақсим кунед. Агар як сатҳ 200 соат бошад ва шумо дар як ҳафта 4 соат (дарс ва вазифаи хона) машғул шавед, як сатҳ тақрибан як сол мегирад. Бо 10 соат дар як ҳафта тақрибан панҷ моҳ. Ин ҳисоб суръати шахсии шуморо ба назар намегирад, пас онро танҳо барои нақша истифода баред.

Гурбаи Tarçın дар назди миз дар дафтар менависад; гӯшмонак, як истакон чой ва тақвими пур аз аломатҳо

Оё забони туркӣ барои тоҷикзабонон душвор аст?

Луғат зуд меояд, хондан ҳам. Қисми душвор грамматика аст, ки бо грамматикаи тоҷикӣ хеле фарқ мекунад.

Чӣ туркиро душвор мекунад

Забони туркӣ калимаҳоро бо илова кардани суффиксҳо ба реша месозад. Evlerimizde иборат аз ev (хона) + -ler (ҷамъ) + -imiz (-и мо) + -de (дар) аст, яъне «дар хонаҳои мо». Britannica мисоли дарозтар меорад: parasızlıklarından, «аз сабаби камбағалии онҳо». Шумо бояд суффиксҳо ва тартиби онҳоро омӯзед.
Дар тоҷикӣ пешоянд пеш аз калима меояд: «дар хона», «аз шаҳр». Дар туркӣ ҳамин маъно бо суффикс дар охири калима меояд: evde, şehirden.
Ҳамоҳангии садонокҳо (vowel harmony) садоноки суффиксро ба калима мувофиқ мекунад. Дар туркӣ ҳашт садонок ҳаст: пеши (e, i, ö, ü) ва қафои (a, ı, o, u). Бинобар ин «дар хона» evde аст, аммо «дар ҳуҷра» odada. Дар тоҷикӣ чунин қоида нест, пас машқи алоҳида лозим аст.
Изофаи тоҷикӣ баръакс мешавад. Дар тоҷикӣ сифат пас аз исм меояд: «хонаи калон». Дар туркӣ пеш аз он: büyük ev. Ҷумлаҳои муайянкунанда ҳам пеш аз исм меоянд: «дӯсти мо, ки дар меҳмонхона аст» дар туркӣ otelde kalan dostumuz мешавад, айнан «дар-меҳмонхона истода дӯсти-мо».
Калимаҳои дароз бо суффиксҳои зиёд дар суръати табиии гуфтор душвор шунида мешаванд, ҳатто вақте ки онҳоро дар коғаз медонед.

Чӣ туркиро осон мекунад

Феъл мисли тоҷикӣ дар охири ҷумла меояд. Ben her sabah kahve içerim айнан «Ман ҳар саҳар қаҳва менӯшам» аст, бо ҳамон тартиби калимаҳо.
Мисли тоҷикӣ, дар туркӣ ҷинси грамматикӣ нест. O ҳам «ӯ» барои мард ва зан аст, ҳам «он».
Забони туркӣ аз соли 1928 алифбои лотиниро истифода мебарад. Калимаҳо ҳамон тавре навишта мешаванд, ки талаффуз мешаванд, бинобар ин пас аз чанд дарс калимаи навро хонда метавонед.
Суффикс қариб дар ҳама калимаҳо якхела кор мекунад ва шаклҳои истисноӣ кам аст.

Агар забони модарии шумо тоҷикӣ бошад

FSI англисзабононро чен кардааст. Тоҷикзабонон дар туркӣ ҳам бартарии ҷиддӣ доранд, ҳам доми худро.

Калимаҳое, ки шумо аллакай медонед

Дар тӯли садсолаҳо забони туркӣ калимаҳои арабӣ ва форсии зиёдеро қабул кардааст (инро Britannica низ қайд мекунад). Аксари онҳо дар тоҷикӣ ҳам ҳастанд, бинобар ин луғати шумо аз рӯзи аввал калон аст:

Туркӣ	Тоҷикӣ	Маъно
dost	дӯст	дӯст
hafta	ҳафта	ҳафта
kitap	китоб	китоб
saat	соат	соат, вақт
hayat	ҳаёт	ҳаёт, зиндагӣ
şehir	шаҳр	шаҳр
dünya	дунё	дунё
renk	ранг	ранг

Диққат кунед, ки талаффуз ва имло тағйир ёфтаанд: kitap бо «п», dost бо «o», şehir бо садоноки иловагӣ. Калимаро бо шакли туркиаш омӯзед, на бо шакли тоҷикиаш.

Дӯстони козиб: калимаҳое, ки шинос менамоянд

Баъзе калимаҳо як хел садо медиҳанд, аммо маъно дигар аст:

zor дар туркӣ «душвор» аст (Türkçe zor mu? «Туркӣ душвор аст?»), на «зӯр» ба маънои «қавӣ».
hazır дар туркӣ «тайёр» аст. «Ҳозир» ба маънои «ҳоло» дар туркӣ şimdi мешавад.
rüzgâr дар туркӣ «шамол» аст, на «рӯзгор».

Чунин калимаҳо маҳз аз он хатарноканд, ки шумо ба онҳо шубҳа намекунед. Рӯйхати пурраи ҷуфтҳо ва дӯстони козибро дар мақолаи калимаҳои туркӣ, ки тоҷикон аллакай медонанд ёбед.

Ҳарфҳо: туркиро бо ҳарфҳои кириллӣ нанависед

Баъзе саҳифаҳо ва каналҳо калимаҳои туркиро бо ҳарфҳои тоҷикӣ менависанд. Ин дар рӯзҳои аввал осон менамояд, аммо садоҳои нодуруст меомӯзад. Масалан, ö ва ü ду садои гуногунанд, вале ҳарду бо «ӯ» навишта мешаванд. Ҳарфи ı дар алифбои тоҷикӣ муодил надорад (агар русӣ донед, ба «ы» наздик аст), ва ğ садои пешинаро дароз мекунад. Аз дарси аввал бо алифбои лотинии туркӣ кор кунед.

Агар ӯзбекӣ ё русӣ ҳам донед

Агар ӯзбекӣ донед, бартарии шумо боз ҳам калонтар аст: ӯзбекӣ забони туркӣ аст ва бо ҳамон суффиксҳо ва тартиби калимаҳо кор мекунад. Агар русӣ донед, системаи падежҳо барои шумо нав нест. Дар ҳарду ҳолат, ба калимаҳое, ки якхела садо медиҳанд, вале маънояшон дигар шудааст, диққат диҳед.

Чӣ тавр туркиро зудтар омӯзем

Сатҳи заруриро аз рӯи мақсади худ интихоб кунед. Барои зиндагӣ ва кор туркии дигар лозим аст, барои донишгоҳ дигар. Агар ба Туркия рафтанӣ бошед, дастури моро дар бораи забони туркӣ барои зиндагӣ дар Туркия хонед. Бисёр барномаҳои таҳсил бо забони туркӣ шаҳодатномаи C1 талаб мекунанд, пас донишҷӯён мақолаи TÖMER ё TYS: кадом шаҳодатномаи C1 лозим аст-ро ҳам хонанд.
Агар пештар туркӣ хонда бошед, аввал санҷиши ройгони сатҳро супоред, то он чиро, ки медонед, такрор накунед ва он чиро, ки намедонед, нагузаред.
Дар як ҳафта бештар соат хонед ва онҳоро тақсим кунед. Cambridge шиддати омӯзишро яке аз омилҳое меномад, ки мӯҳлатро тағйир медиҳад. Машғулиятҳои кӯтоҳи ҳаррӯза шуморо бо суффиксҳо назар ба як машғулияти дарози ҳафтаина бештар рӯ ба рӯ мекунанд.
Як суффиксро дар бисёр калимаҳо машқ кунед (evde, odada, okulda), то ҳамоҳангии садонокҳо бе фикр кардан ояд.
Аз ҳафтаи аввал гап занед. Устод хатоҳои суффикс ва ҳамоҳангиро, ки худатон намешунавед, мешунавад ва пеш аз одат шуданашон ислоҳ мекунад.
Ҳар рӯз гӯш кунед. Сериалҳои туркӣ, подкастҳо ва YouTube бо зерматни туркӣ гӯши шуморо ба суръати табиии гуфтор одат медиҳанд.

Ҷейлан Мерич (Ceylan Meriç), устоди мо дар Turkly, забони модариаш туркӣ аст. Вай магистри таълими забони туркӣ аст ва 8 сол таҷрибаи омӯзгорӣ дорад. Ҷейлан ҳамаи сатҳҳоро аз A1 то C2 онлайн, инфиродӣ ё гурӯҳӣ таълим медиҳад ва ба забони туркӣ ё англисӣ шарҳ медиҳад.

Саволҳои маъмул

Оё забони туркиро дар 3 моҳ омӯхтан мумкин аст?

Дар се моҳ ба сатҳи ибтидоӣ расидан мумкин аст, аммо на ба озодона гап задан. Дар Hacettepe TÖMER як сатҳ 6–8 ҳафта омӯзиши пурравақтро мегирад, пас се моҳи пурравақт тақрибан ду сатҳ, яъне то A2 аст. Барои омӯзиши нопурра худатон ҳисоб кунед: 5 соат дар як ҳафта дар давоми 13 ҳафта 65 соат мешавад, ки аз меъёри 90–100 соати Cambridge барои A1 камтар аст.

Оё забони туркӣ барои тоҷикон душвор аст?

Луғат барои шумо назар ба англисзабонон осонтар аст, зеро калимаҳои форсӣ ва арабии зиёде шинос ҳастанд. Грамматика бошад нав аст: суффиксҳо ба ҷои пешояндҳо, ҳамоҳангии садонокҳо ва сифат пеш аз исм. Баҳои расмии мӯҳлат махсус барои тоҷикзабонон вуҷуд надорад.

Барои донишгоҳ ё Бурсияҳои Туркия то C1 чӣ қадар вақт лозим аст?

Курси пурравақти Hacettepe TÖMER аз A1 то охири C1 960 соати дарсӣ, яъне тақрибан 32 ҳафта бо 30 соати дарсӣ дар як ҳафта аст. Омӯзиши нопурра мутаносибан бештар вақт мегирад. Стипендиатони Бурсияҳои Туркия (Türkiye Bursları) одатан пеш аз таҳсил як соли омӯзиши забони туркӣ мегузаранд, ва ҳар қадар бо сатҳи баландтар биёед, ҳамон қадар он сол осонтар мегузарад. Пеш аз нақша кашидан бифаҳмед, ки донишгоҳи шумо кадом шаҳодатномаро қабул мекунад.

Оё талаффузи туркӣ душвор аст?

Аксаран не, зеро имло ба талаффуз мувофиқ аст. Ҳарфҳое, ки машқ талаб мекунанд, ı, ğ, ö ва ü мебошанд.

Сатҳи ҳозираи худро чӣ тавр бифаҳмам?

Санҷиши ройгони сатҳи забони туркиро супоред. Он нишон медиҳад, ки шумо аз кадом сатҳи CEFR оғоз мекунед, ва шумо метавонед мӯҳлатҳои болоро барои нақшаи худ истифода баред.

Барои фаҳмидани он ки забони туркӣ ба шумо чӣ қадар вақт мегирад, аввал санҷиши ройгони сатҳро супоред, баъд барои дарси озмоишии ройгони 20–30 дақиқаӣ бо Ҷейлан дархост фиристед. Вай ба забони туркӣ ё англисӣ шарҳ медиҳад, ва ба ҳар дархост дар давоми 24 соат ҷавоб медиҳем.

Забони туркиро чанд моҳ омӯхтан мумкин? Оё душвор аст?