Салом ба туркӣ ва ибораҳои ҳаррӯза: кай чӣ гуфтан лозим
Саломи бехатартарин дар туркӣ merhaba (салом) аст: онро дар ҳар вақти рӯз ва ба ҳар кас гуфтан мумкин. Субҳ günaydın, бегоҳ iyi akşamlar гӯед, барои ташаккур teşekkür ederim ва барои бахшиш özür dilerim-ро истифода баред, ва қисми зиёди вохӯриҳои аввал ҳал мешавад. Аммо туркии шуморо табиӣ ибораҳои хурди вазъиятӣ мекунанд, ба монанди kolay gelsin ё afiyet olsun. Дар ин дастур ҳар ибора бо туркии дуруст, маънояш ва шарҳи кай гуфтанаш оварда шудааст.
Хушбахтона, бисёр одатҳои туркӣ ба тоҷикзабонон шиносанд. **Дар туркӣ ҳам «шумо»-и эҳтиромӣ (siz) ва «ту»-и наздик (sen) ҳаст**, ва бисёр ибораҳо аз рӯи он тағйир меёбанд: nasılsınız эҳтиромӣ, nasılsın наздик аст. Бо бегонагон, фурӯшандагон, кормандони идора ва калонсолон шакли siz-ро истифода баред, ҳамон тавре ки дар тоҷикӣ «шумо» мегӯед. Агар ҳоло ибораҳоро баланд хонда натавонед, аз дастури алифбои туркӣ ва талаффуз сар кунед.
Салом аз рӯи вақти рӯз
| Туркӣ | Маъно | Кай гуфта мешавад |
|---|---|---|
| Merhaba | Салом | ҳар вақт, ба ҳар кас; интихоби бехатар |
| Selam | Салом (содда) | ба дӯстон ва ҳамсолон |
| Günaydın | Субҳ ба хайр | то нисфи рӯз |
| İyi günler | Рӯз ба хайр | салом ва хайрухуш дар рӯз, хусусан дар мағозаҳо |
| İyi akşamlar | Шом ба хайр | аз пасинӣ сар карда; ҳамчун хайрухуш ҳам |
| İyi geceler | Шаб ба хайр | танҳо ҳангоми рафтан шабона ё пеш аз хоб |
| Selamünaleyküm | Ассалому алайкум | саломи динӣ, бештар байни мардон ва калонсолон |
| Aleykümselam | Ваалайкум ассалом | ягона ҷавоб ба selamünaleyküm |
Дар Тоҷикистон «Ассалому алайкум» саломи ҳаррӯза аст, аммо **дар шаҳрҳои Туркия саломи муқаррарӣ merhaba мебошад**. Selamünaleyküm-ро ҳам мешунавед, хусусан аз мардон ва калонсолон, ва гуфтани он хато нест. Дар мағоза, дар идора ва бо занони ношинос merhaba интихоби бехатар аст.
İyi günler ва iyi akşamlar ҳам ҳамчун салом ва ҳам ҳамчун хайрухуш истифода мешаванд, барои ҳамин онҳоро ҳангоми баромадан аз ҳар мағоза мешунавед. İyi geceler бошад, танҳо хайрухуш аст: ба тарабхона даромада онро намегӯянд.
«Чӣ хел шумо?» ва ҷавоб ба он
| Туркӣ | Маъно | Кай гуфта мешавад |
|---|---|---|
| Nasılsınız? | Шумо чӣ хел? | эҳтиромӣ, шакли siz |
| Nasılsın? | Ту чӣ хел? | наздик, шакли sen |
| Naber? | Чӣ гап? | содда, кӯтоҳшудаи ne haber |
| Ne var ne yok? | Чӣ навигарӣ? | байни шиносҳо |
| İyiyim, teşekkür ederim. | Хубам, ташаккур. | ҷавоби муқаррарӣ |
| Siz nasılsınız? / Sen nasılsın? | Шумо чӣ? / Ту чӣ? | саволро ҳамеша баргардонед |
| Fena değil. | Бад не. | ором, самимӣ |
| İdare eder. | Миёна. | маънои луғавӣ: «мегузарад» |
Гуфтугӯи маъмулӣ бо ҳамсоя:
- A: Merhaba, nasılsınız?
- B: İyiyim, teşekkür ederim. Siz nasılsınız?
- A: Ben de iyiyim, sağ olun.
Дар тоҷикӣ пурсупоси ҳол дароз аст: саломатӣ, хона, бачаҳо. Дар туркӣ саломи кӯчагӣ кӯтоҳтар аст, ва пурсидани ҳоли оила бештар байни шиносҳои наздик рух медиҳад.
Хайрухуш: кӣ чӣ мегӯяд
Дар туркӣ хайрухуш байни касе, ки меравад, ва касе, ки мемонад, тақсим шудааст. **Касе, ки меравад, hoşça kal мегӯяд, ва касе, ки мемонад, güle güle ҷавоб медиҳад.** Навомӯзон аксар вақт инҳоро омехта мекунанд.
| Туркӣ | Маъно | Кай гуфта мешавад |
|---|---|---|
| Hoşça kal / Hoşça kalın | Хуш бимон / Хуш бимонед | аз ҷониби касе, ки меравад |
| Güle güle | Хандон бирав | аз ҷониби касе, ки мемонад |
| Görüşürüz | То дидан | ҳар кас, хеле маъмул |
| Kendine iyi bak | Худатро нигоҳ дор | гарм, наздик |
| Allah'a ısmarladık | Ба Худо супоридем | анъанавӣ, аз ҷониби касе, ки меравад; бештар калонсолон |
Суроғаи одамон: abi, abla, amca, teyze
Дар тоҷикӣ калонсолонро «ака» ё «апа» меномед. Дар Туркия ҳам ба ношиносон бо калимаҳои хешутаборӣ муроҷиат мекунанд:
- abi (бародари калон) ба марди каме калонтар, масалан ба фурӯшанда ё ронанда;
- abla (хоҳари калон) ба зани каме калонтар;
- amca (амак) ва teyze (хола) ба одамони калонсол;
- hocam ба муаллим.
Бо кормандони идора ва дар вазъиятҳои расмӣ Bey ва Hanım-ро пас аз ном истифода мебаранд: Ahmet Bey, Ayşe Hanım.
Калимаҳои хушмуомилагӣ ва ибораҳои вазъиятӣ
Ҳар яке аз ин ибораҳо ба вазъияти муайян тааллуқ дорад: хӯрок, касе дар сари кор, беморӣ, хабари хуш. Бисёре аз онҳо муодили тоҷикӣ доранд. Агар хоҳед маънояшонро санҷед, онҳо дар Луғати ҳозиразамони туркии TDK (Güncel Türkçe Sözlük) оварда шудаанд.
| Туркӣ | Маъно | Кай гуфта мешавад |
|---|---|---|
| Lütfen | Лутфан | пас аз дархост: Bir çay, lütfen. |
| Buyurun | Марҳамат | фурӯшанда ҳангоми даромадани шумо мегӯяд |
| Hoş geldiniz | Хуш омадед | ба меҳмон ё касе, ки баргашт |
| Hoş bulduk | Хуш дидем | ҷавоби доимӣ ба hoş geldiniz |
| Afiyet olsun | Нӯши ҷон | пеш ё пас аз хӯрок |
| Elinize sağlık | Дастатон саломат | ба касе, ки хӯрок пухт; таърифи хӯрок |
| Kolay gelsin | Худо қувват диҳад | ба ҳар касе, ки кор мекунад: кассир, усто, ҳамкор |
| Geçmiş olsun | Шифо ёбед / гузашта бошад | барои беморӣ, садама ва ҳар мушкилӣ |
| Çok yaşa | Саломат бошед (пас аз атса) | ҷавоб: Sen de gör. |
| Hayırlı olsun | Муборак бошад | кори нав, хона, мошин ё фарзанд |
| Tebrikler | Табрик | имтиҳон, мансаб, хабари хуш |
| Başınız sağ olsun | Сари шумо саломат бошад | ҳамдардӣ пас аз марги наздикон |
**Тоҷикзабон kolay gelsin-ро зуд қабул мекунад**, зеро дар тоҷикӣ ҳам ба одами коркунанда «Худо қувват диҳад» мегӯем. Дар Туркия онро ба кассир, ба почтачӣ ва ба ҳамкоре, ки сари компютер нишастааст, мегӯянд.
Ташаккур гуфтан
Teşekkür ederim ташаккури муқаррарӣ аст, ва бо он хато намекунед. Sağ ol гармтар ва ҳаррӯзатар аст. Маънояш «саломат бош» аст, айнан монанди «саломат бошед»-и тоҷикӣ, ки он ҳам маънои ташаккурро дорад. Ҳардуи онҳо шакли эҳтиромӣ доранд.
| Туркӣ | Маъно | Кай гуфта мешавад |
|---|---|---|
| Teşekkür ederim | Ташаккур | бетараф, дар ҳама ҷо |
| Çok teşekkür ederim | Ташаккури зиёд | барои кӯмаки воқеӣ |
| Teşekkürler | Ташаккур (кӯтоҳ) | каме сабуктар |
| Sağ ol / Sağ olun | Саломат бош / Саломат бошед | ҳаррӯза; sağ olun ба ношиносон ва калонсолон |
| Mersi | Мерси | содда, аз фаронсавӣ |
| Rica ederim | Намеарзад / Марҳамат | ҷавоби муқаррарӣ |
| Bir şey değil | Ҳеҷ гап не | ҷавоби содда |
| Ne demek | Ин чӣ гап | ҷавоби дӯстона, маънои луғавӣ: «ин чӣ маъно дорад» |
Диққат кунед: калимаи teşekkür аз арабӣ омадааст ва ба «ташаккур» хешовандӣ дорад, аммо дар туркӣ **ҳамеша бо ederim гуфта мешавад**. Танҳо «teşekkür» гуфтан нодуруст садо медиҳад; шакли кӯтоҳ teşekkürler аст.
Бахшиш пурсидан ва ҷалби диққат
Туркӣ «бубахшед, мумкин аст ташвиш диҳам» ва «узр мехоҳам»-ро ҷудо мекунад. **Барои даъват кардани пешхизмат ё фурӯшанда bakar mısınız? гӯед**, на узр.
| Туркӣ | Маъно | Кай гуфта мешавад |
|---|---|---|
| Özür dilerim | Узр мехоҳам | бахшиши воқеӣ |
| Kusura bakmayın | Бубахшед, айб накунед | дер омадан, хатои хурд; ба дӯстон kusura bakma |
| Pardon | Бубахшед | ҳангоми бархӯрдан ё гузаштан |
| Affedersiniz | Бубахшед | барои ҷалби диққат бо эҳтиром ё бахшиши хурд |
| Bakar mısınız? | Мумкин? | маънои луғавӣ «нигоҳ мекунед?»; кормандро даъват мекунад |
| Önemli değil | Муҳим нест | ҷавоб ба бахшиш |
| Sorun değil | Мушкиле нест | ҷавоб ба бахшиш |
Ибораҳо барои суҳбати кӯтоҳ
Суҳбатҳои аввал аксар вақт дар бораи як чиз мебошанд: номи шумо, аз куҷо ҳастед, чӣ кор мекунед ва чаро туркӣ меомӯзед. Бо ин ёздаҳ сатр қисми зиёди онҳоро гузаронида метавонед, ва дархости «оҳистатар гӯед» гуфтугӯро ҳангоми гум кардани риштаи сухан идома медиҳад.
| Туркӣ | Маъно | Шарҳ |
|---|---|---|
| Adınız ne? / Adın ne? | Номи шумо чист? / Номат чист? | эҳтиромӣ / наздик |
| Benim adım Firuz. | Номи ман Фируз аст. | |
| Memnun oldum. | Аз шиносоӣ шодам. | ҷавоб: Ben de memnun oldum. |
| Nerelisiniz? | Шумо аз куҷо ҳастед? | ҷавоб: Tacikistanlıyım ё Tacikistan'danım |
| Ne iş yapıyorsunuz? | Шумо чӣ кор мекунед? | |
| Türkçe öğreniyorum. | Ман туркӣ меомӯзам. | |
| Biraz Türkçe konuşuyorum. | Ман каме туркӣ гап мезанам. | |
| Anlamadım. | Нафаҳмидам. | дар туркӣ замони гузашта, на ҳозира |
| Daha yavaş konuşabilir misiniz? | Метавонед оҳистатар гап занед? | ибораи аз ҳама муфид барои навомӯз |
| Tekrar eder misiniz? | Метавонед такрор кунед? | |
| Hava çok güzel, değil mi? | Ҳаво хеле хуб аст, ҳамин тавр не? | оғози осон бо ҳамсояҳо |
Ибораҳо барои мағоза ва қаҳвахона
Дар қаҳвахона бештар buyurun ва başka bir şey? (боз чизе?)-ро мешунавед. Барои фармоиш додани қариб ҳама чиз «X, lütfen» кифоя аст. Дар Туркия чой одатан сиёҳ ва дар истакони борик дода мешавад; агар чои кабуд хоҳед, yeşil çay гӯед. Барои қаҳваи туркӣ дараҷаи ширинро ҳангоми фармоиш мегӯянд, на баъдтар.
| Туркӣ | Маъно | Шарҳ |
|---|---|---|
| Bir çay, lütfen. | Як чой, лутфан. | iki çay = ду чой |
| ... alabilir miyim? | Мумкин ... гирам? | эҳтиромӣ: Bir su alabilir miyim? |
| Menüyü alabilir miyiz? | Мумкин менюро гирем? | |
| Sade / az şekerli / orta / şekerli | Бе шакар / каме / миёна / ширин | барои қаҳваи туркӣ |
| Hesap, lütfen. | Ҳисоб, лутфан. | ё Hesabı alabilir miyiz? |
| Bu ne kadar? | Ин чанд пул аст? | |
| Kartla ödeyebilir miyim? | Мумкин бо корт пардохт кунам? | |
| Paket olsun. | Барои бо худ бурдан. | paket = бо худ бурдан |
| Bakıyorum, teşekkürler. | Танҳо нигоҳ мекунам, ташаккур. | вақте ки фурӯшанда кӯмак пешниҳод мекунад |
| Başka bir şey? | Боз чизе? | инро мешунавед; ҷавоб: Bu kadar, teşekkürler. |
| Poşet ister misiniz? | Халта мехоҳед? | инро дар касса мешунавед |
Гуфтугӯи кӯтоҳ дар қаҳвахона:
- Пешхизмат: Buyurun, ne alırsınız?
- Шумо: Bir Türk kahvesi, orta şekerli, lütfen. Bir de su.
- Пешхизмат: Başka bir şey?
- Шумо: Bu kadar, teşekkürler.
- Баъдтар: Bakar mısınız? Hesap, lütfen.
Барои қадами навбатӣ, ба монанди иҷораи хона, бонк, дорухона ва бозор, мақолаи Забони туркӣ барои зиндагӣ ва кор дар Туркия-ро хонед. Калимаҳое, ки аз форсӣ ва арабӣ ба туркӣ гузаштаанд, дар мақолаи Калимаҳои туркӣ, ки тоҷикон аллакай медонанд ҷамъ оварда шудаанд.
Чӣ тавр ин ибораҳоро дар ёд нигоҳ дорем
- Онҳоро ҷуфт-ҷуфт омӯзед: hoş geldiniz / hoş bulduk, çok yaşa / sen de gör, hoşça kal / güle güle. Ҳамсуҳбат ҷавобро интизор мешавад.
- Ҳар рӯз як ибораи вазъиятии навро дар вазъияти воқеӣ истифода баред: kolay gelsin ба кассир, elinize sağlık пас аз хӯрок.
- Аввал шаклҳои siz-ро машқ кунед. **Бо ношинос siz гуфтан ҳамеша дуруст аст**, ва одамон худашон мегӯянд, ки кай ба sen гузаред.
- Онҳоро бо касе баланд гӯед, ки хатоҳоятонро ислоҳ карда тавонад. Ҷейлан Мерич (Ceylan Meriç), устоди мо, забони модариаш туркӣ аст, магистри таълими забони туркӣ аст ва 8 сол таҷрибаи омӯзгорӣ дорад. Вай аз A1 то C2 таълим медиҳад ва ба забони туркӣ ё англисӣ шарҳ медиҳад.
Саволҳои маъмул
Маъмултарин салом дар туркӣ кадом аст?
Merhaba. Онро ҳар вақт ва ба ҳар кас гуфтан мумкин. Бо дӯстон selam соддатар аст.
Оё дар Туркия «Ассалому алайкум» гуфтан мумкин?
Ҳа. Selamünaleyküm дар Туркия маълум аст ва ҷавобаш aleykümselam мебошад. **Аммо дар шаҳр саломи муқаррарӣ merhaba аст**, хусусан дар мағоза, идора ва бо ношиносон.
Ба туркӣ хайрухушро чӣ тавр мегӯянд?
Аз он вобаста аст, ки кӣ меравад. **Касе, ки меравад, hoşça kal мегӯяд, касе, ки мемонад, güle güle.** Görüşürüz (то дидан) барои ҳардуи онҳо мувофиқ аст.
«Kolay gelsin» чӣ маъно дорад?
Маънои луғавӣ «осон биёяд». Онро ба ҳар касе, ки кор мекунад, мегӯянд, монанди «Худо қувват диҳад»-и тоҷикӣ. Ҷавоби муқаррарӣ sağ ol ё sağ olun аст.
Барои гуфтугӯи оддӣ чӣ қадар вақт лозим аст?
Саломҳо ва ин ибораҳо чанд рӯз вақт мегиранд; гуфтугӯи воқеии оддӣ бештар. Барои баҳо аз рӯи сатҳҳо мақолаи забони туркиро чанд моҳ омӯхтан мумкин-ро хонед.
Барои машқи ин ибораҳо бо соҳибзабон аввал санҷиши ройгони сатҳро супоред, баъд барои дарси озмоишии ройгони 20–30 дақиқаӣ бо Ҷейлан дархост фиристед. Ба ҳар дархост дар давоми 24 соат ҷавоб медиҳем.
Туркии ҳаррӯзаАлифбои туркӣ ва талаффуз: 29 ҳарф барои тоҷиконАлифбои туркӣ 29 ҳарфи лотинӣ дорад ва ҳар ҳарф як садо. Ҳамаи ҳарфҳо бо муодили кириллии тоҷикӣ, ва ҳарфҳои душвор: ı, ö, ü, ğ, c.
Туркии ҳаррӯзаҲамоҳангии садонокҳо дар туркӣ: суффиксҳо бо забони соддаСуффиксҳои туркӣ садоноки худро ба калима мутобиқ мекунанд. Ҳамоҳангии дутарафа ва чортарафа, занҷири суффиксҳо ва истисноҳо, бо муқоиса бо тоҷикӣ.
Туркии ҳаррӯзаКалимаҳои туркӣ, ки тоҷикон аллакай медонандKitap, dost, hafta, hava: садҳо калимаи туркӣ аз форсӣ ва арабӣ омадаанд. Имлояшон чӣ фарқ дорад ва кадом калимаҳо дар туркӣ маънои дигар доранд.
Туркии ҳаррӯзаМуаллими онлайни забони туркиро чӣ тавр интихоб кунедБарои интихоби муаллими забони туркӣ се чизро санҷед: тайёрии касбӣ барои таълими туркӣ ба хориҷиён, таҷриба бо ҳадафи шумо ва чӣ гуна гузаштани дарси озмоишӣ.
Туркии ҳаррӯзаЗабони туркиро чанд моҳ омӯхтан мумкин? Оё душвор аст?Барои тоҷикзабонон: омӯзиши туркӣ чӣ қадар вақт мегирад, сатҳҳои A1–C1 чанд соат аст, калимаҳои шинос чӣ гуна ёрӣ медиҳанд ва грамматика чаро нав аст.
ИмтиҳонҳоБурсияҳои Туркия (Türkiye Bursları): соли забони туркӣҲар стипендиати Türkiye Bursları соли аввал дар TÖMER туркӣ меомӯзад: 960 соат ва дар охир сертификати C1. Шартҳо, санаҳо ва омодагӣ пеш аз сафар.