ترکی استانبولی برای زندگی در ترکیه: مکالمه‌های واقعی

زندگی در ترکیه به چند گفت‌وگوی تکراری و قابل پیش‌بینی خلاصه می‌شود: اجارهٔ خانه، باز کردن حساب بانکی و گرفتن سیم‌کارت، نوبت اداره مهاجرت، داروخانه و دکتر، بازار و بسته‌های پستی، و گپ با همسایه‌ها. با حدود چهل جمله، لحن مؤدبانهٔ درست و دو سه راه برای اینکه از طرف مقابل بخواهید آهسته‌تر حرف بزند، از پس همهٔ این‌ها برمی‌آیید. برای هر موقعیت، جمله‌های کلیدی در یک جدول آمده و بعد یک گفت‌وگوی کوتاه، از همان نوعی که واقعاً می‌شنوید، با ترجمهٔ فارسی.

این مقاله فقط دربارهٔ زبان است. مشاورهٔ حقوقی نیست و قانون‌های اقامت را توضیح نمی‌دهد. برای روند اداری به سایت رسمی ریاست مدیریت مهاجرت ترکیه (Göç İdaresi Başkanlığı) مراجعه کنید.

تو یا شما؟ اول sen و siz را درست کنید

خبر خوب برای فارسی‌زبان: ترکی هم مثل فارسی دو «شما» دارد. Sen همان «تو» است، برای دوستان، خانواده، بچه‌ها و هم‌سن‌هایی که آشنا شده‌اید. Siz همان «شما» است، برای غریبه‌ها، کارمندان اداره، بزرگ‌ترها و هر کسی که در فارسی «آقا» یا «خانم» صدایش می‌کنید. در همهٔ موقعیت‌های این مقاله با siz شروع کنید، جز گپ با همسایه‌ای که می‌شناسید. اگر طرف مقابل بخواهد sen بگویید، معمولاً خودش می‌گوید.

یک تفاوت را از همین اول به خاطر بسپارید: در ترکی Bey (آقا) و Hanım (خانم) بعد از اسم کوچک می‌آیند، نه قبل از نام خانوادگی. «آقای احمدی» در ترکی می‌شود Ahmet Bey.

• سارا: Ahmet Bey, nasılsınız?‎ (آقا احمد، حالتان چطور است؟)
• احمد: İyiyim, sağ olun. Bu arada, bana sen diyebilirsin, aynı yaştayız.‎ (خوبم، ممنون. راستی، می‌توانی به من «تو» بگویی، هم‌سنیم.)
• سارا: Tamam, o zaman sen de bana Sara de.‎ (باشه، پس تو هم به من بگو سارا.)

در اداره‌ها پایانهٔ مؤدبانهٔ ‎-abilir misiniz?‎ («می‌توانید...؟») بیشتر کار را انجام می‌دهد و تقریباً به هر فعلی می‌چسبد: Yardım edebilir misiniz?‎ (می‌توانید کمک کنید؟)، Yazabilir misiniz?‎ (می‌توانید بنویسیدش؟).

اجارهٔ خانه: املاکی، صاحبخانه، ودیعه و شارژ ساختمان

بیشتر اجاره‌ها از طریق emlakçı انجام می‌شود که همان «بنگاه» یا مشاور املاک خودمان است، و ev sahibi (صاحبخانه) را موقع امضای قرارداد می‌بینید. دو کلمه بیشترین سردرگمی را درست می‌کنند. Depozito ودیعه یا پول پیش است. Aidat همان «شارژ ساختمان» است: هزینهٔ مشترک نظافت، آسانسور و kapıcı (سرایدار) که به مدیر ساختمان (yönetici) پرداخت می‌شود و اغلب از اجاره جداست. ممکن است کلمهٔ DASK را هم بشنوید، یعنی بیمهٔ اجباری زلزله که سازمان بیمهٔ بلایای طبیعی (Doğal Afet Sigortaları Kurumu) آن را اداره می‌کند.

• شما: Merhaba, ilandaki daire için aramıştım. Hâlâ kiralık mı?‎ (سلام، برای آپارتمانِ آگهی تماس گرفته بودم. هنوز اجاره داده نشده؟)
• بنگاه: Evet. Ne zaman görmek istersiniz?‎ (بله. کی می‌خواهید ببینید؟)
• شما: Yarın akşam olur mu? Bir de, aidat kiraya dahil mi?‎ (فردا عصر می‌شود؟ یک چیز دیگر، شارژ جزو اجاره است؟)
• بنگاه: Değil, aidatı yöneticiye ayrıca ödüyorsunuz.‎ (نه، شارژ را جداگانه به مدیر ساختمان می‌دهید.)
• شما: Depozito ne kadar?‎ (ودیعه چقدر است؟)
• بنگاه: İki kira.‎ (دو ماه اجاره.)
• شما: Anladım. Sözleşmeyi önceden görebilir miyim?‎ (متوجه شدم. می‌توانم قرارداد را از قبل ببینم؟)
• بنگاه: Tabii, fotoğrafını size atarım.‎ (حتماً، عکسش را برایتان می‌فرستم.)

بانک و سیم‌کارت

در بانک با یک سؤال شروع کنید: Hangi belgeler gerekiyor?‎ (چه مدارکی لازم است؟). هر بانک شرایط خودش را دارد، پس پیش از صف ایستادن بپرسید. دقت کنید که şifre هم به معنای رمز کارت است و هم رمز عبور.

در فروشگاه موبایل باید بین faturalı (با صورت‌حساب ماهانه، شبیه سیم‌کارت دائمی) و faturasız (پیش‌پرداخت، شبیه سیم‌کارت اعتباری) انتخاب کنید. اگر گوشی‌تان را از ایران یا هر کشور دیگری آورده‌اید، شمارهٔ IMEI آن باید در مهلت مشخصی بعد از ورود به ترکیه ثبت شود (IMEI kaydı)، چیزی شبیه رجیستری گوشی در ایران؛ وگرنه گوشی از شبکه‌های ترکیه قطع می‌شود. قانون و هزینه‌اش را سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات ترکیه (BTK) تعیین می‌کند، پس نسخهٔ فعلی را همان‌جا ببینید یا از اپراتور بپرسید.

• شما: Merhaba, hat almak istiyorum.‎ (سلام، می‌خواهم سیم‌کارت بگیرم.)
• فروشنده: Faturalı mı olsun, faturasız mı?‎ (قبضی باشد یا پیش‌پرداخت؟)
• شما: Faturasız. Paketleriniz neler?‎ (پیش‌پرداخت. چه بسته‌هایی دارید؟)
• فروشنده: Şunlar var. Pasaportunuzu alabilir miyim?‎ (این‌ها را داریم. پاسپورتتان را می‌دهید؟)
• شما: Buyurun. Telefonum yurt dışından, IMEI kaydı gerekiyor mu?‎ (بفرمایید. گوشی‌ام از خارج است، ثبت IMEI لازم است؟)
• فروشنده: Evet, önce onu yapalım.‎ (بله، اول آن را انجام بدهیم.)

نوبت اداره مهاجرت

این همان گفت‌وگویی است که بیشتر از همه نگرانش هستند، پس جمله‌هایتان را از قبل آماده کنید. برای خود اداره göç idaresi را می‌شنوید، برای نوبت randevu، برای درخواست başvuru، برای اجازهٔ اقامت ikamet izni و برای مدارک evrak یا belge. درخواست‌های آنلاین از سامانهٔ رسمی e-İkamet انجام می‌شود که فهرست مدارک لازم را هم دارد و نسخهٔ انگلیسی، عربی و روسی دارد (نسخهٔ فارسی ندارد). برای سؤال‌ها، ریاست مدیریت مهاجرت خط تلفن YİMER 157 را دارد. قانون‌ها عوض می‌شوند و فقط همین منابع رسمی می‌توانند بگویند چه چیزی شامل حال شما می‌شود.

آنچه دست خودتان است، طرز حرف زدنتان پشت باجه است. siz بگویید، جمله‌ها را کوتاه نگه دارید و اگر چیزی را نفهمیدید، بگویید. اینکه از کارمند بخواهید حرفش را تکرار کند کاملاً عادی است و خیلی امن‌تر از حدس زدن.

• شما: Günaydın. Saat onda randevum var.‎ (صبح بخیر. ساعت ده نوبت دارم.)
• کارمند: Pasaportunuz?‎ (پاسپورتتان؟)
• شما: Buyurun.‎ (بفرمایید.)
• کارمند: Bu belgenin aslı da lazım.‎ (اصل این مدرک هم لازم است.)
• شما: Aslı burada. Fotokopisi de lazım mı?‎ (اصلش اینجاست. کپی‌اش هم لازم است؟)
• کارمند: Gerek yok. Tamam, şimdilik bu kadar.‎ (لازم نیست. خب، فعلاً همین.)
• شما: Teşekkür ederim, iyi günler.‎ (ممنونم، روز خوبی داشته باشید.)

داروخانه و دکتر

داروخانه یا eczane معمولاً اولین جایی است که می‌روید و داروسازها عادت دارند کمک کنند علائمتان را توضیح بدهید. شب‌ها و روزهای تعطیل دنبال nöbetçi eczane بگردید، یعنی داروخانهٔ کشیک. سامانهٔ پروندهٔ سلامت وزارت بهداشت ترکیه، e-Nabız، داروخانه‌های کشیک و نزدیک‌ترین بیمارستان را نشان می‌دهد.

نوبت بیمارستان‌های دولتی از طریق MHRS (Merkezi Hekim Randevu Sistemi، سامانهٔ مرکزی نوبت‌دهی پزشک) گرفته می‌شود: سایت، اپلیکیشن یا خط تلفن ALO 182. این سایت ورود از طریق e-Devlet و e-Nabız را توضیح می‌دهد، پس پیش از آنکه لازمش داشته باشید، ببینید با کارت شناسایی‌تان می‌توانید وارد شوید یا نه. در موارد اورژانسی با 112 تماس بگیرید یا به acil (اورژانس) بروید. پزشک خانواده را aile hekimi می‌گویند.

• شما: İyi akşamlar. Boğazım çok ağrıyor, biraz da ateşim var.‎ (عصر بخیر. گلویم خیلی درد می‌کند، کمی هم تب دارم.)
• داروساز: Ne zamandır?‎ (از کی؟)
• شما: İki gündür.‎ (دو روز است.)
• داروساز: Bir ilaca alerjiniz var mı?‎ (به دارویی حساسیت دارید؟)
• شما: Hayır, yok.‎ (نه، ندارم.)
• داروساز: Bunu günde üç kere alın. Ateşiniz düşmezse doktora görünün.‎ (این را روزی سه بار بخورید. اگر تبتان پایین نیامد، به دکتر بروید.)
• شما: Teşekkürler. Ne kadar?‎ (ممنون. چقدر می‌شود؟)

مغازه، بازار و بسته‌های پستی

در pazar هفتگی، که همان بازار روز خودمان است و اسمش هم از «بازار» فارسی می‌آید، قیمت‌ها کیلویی است و فروشنده‌ها تند حرف می‌زنند. مدام abla و abi می‌شنوید و خودتان هم می‌توانید همین را به کار ببرید. به بستهٔ پستی kargo می‌گویند و پیک‌ها اغلب پیش از آمدن زنگ می‌زنند، پس منتظر یک تماس کوتاه با ترکی تند باشید.

• پیک: Alo, kargonuz var. Evde misiniz?‎ (الو، بسته دارید. خانه هستید؟)
• شما: Şu an değilim. Kapıcıya bırakabilir misiniz?‎ (الان نیستم. می‌شود پیش سرایدار بگذارید؟)
• پیک: Olur. Kapıcının adı ne?‎ (باشه. اسم سرایدار چیست؟)
• شما: Mehmet Bey. Çok teşekkürler.‎ (آقا محمد. خیلی ممنون.)
• پیک: Rica ederim, iyi günler.‎ (خواهش می‌کنم، روز خوش.)

همسایه‌ها و گپ‌های کوتاه

گپ با همسایه‌ها روی جمله‌های ثابتی می‌چرخد که هر کدام به یک لحظه گره خورده‌اند: کسی کار می‌کند، کسی مریض است، کسی تازه اسباب‌کشی کرده، کسی غذا پخته. فارسی‌زبان این‌ها را زود یاد می‌گیرد، چون برای بیشترشان معادل دقیق دارد: Kolay gelsin همان «خسته نباشید» است و Elinize sağlık همان «دستتان درد نکند». با همین جمله‌ها خیلی پیش از آنکه دستور زبانتان محکم شود، خوش‌برخورد به نظر می‌رسید. غذا زیاد پیش می‌آید و وقتی همسایه‌ای چیزی در بشقاب برایتان می‌آورد، خیلی‌ها بشقاب را خالی پس نمی‌دهند؛ رسمی که برای ما ایرانی‌ها هم آشناست.

• آیتن: Merhaba, hoş geldiniz! Üçüncü kata siz mi taşındınız?‎ (سلام، خوش آمدید! شما به طبقهٔ سوم آمده‌اید؟)
• سارا: Evet, geçen hafta taşındık. Ben Sara.‎ (بله، هفتهٔ پیش اسباب‌کشی کردیم. من سارا هستم.)
• آیتن: Memnun oldum, ben Ayten. Hayırlı olsun!‎ (خوشبختم، من آیتن هستم. مبارک باشد!)
• سارا: Teşekkür ederim. Bu arada, çöpler ne zaman alınıyor?‎ (ممنونم. راستی، زباله‌ها را کی می‌برند؟)
• آیتن: Her akşam. Kapının önüne koyuyorsunuz, kapıcı alıyor.‎ (هر شب. جلوی در می‌گذارید، سرایدار می‌برد.)
• سارا: Çok sağ olun.‎ (خیلی ممنون.)
• آیتن: Rica ederim. Bir şeye ihtiyacınız olursa söyleyin.‎ (خواهش می‌کنم. اگر چیزی لازم داشتید بگویید.)

چطور این گفت‌وگوها را تمرین کنیم

جمله‌ها وقتی در ذهن می‌مانند که آن‌ها را بلند، با سرعت عادی و به کسی بگویید که جواب می‌دهد. نقش‌بازی خوب جواب می‌دهد: معلم نقش کارمند یا صاحبخانه را بازی می‌کند و هر بار متن را عوض می‌کند، تا علاوه بر گفتن جمله‌های خودتان، جواب طرف مقابل را هم مجبور باشید بفهمید.

جیلان مریچ، معلم ما، ترکی برای زندگی در ترکیه را همین‌طور درس می‌دهد. ترک‌زبان است، کارشناسی ارشد آموزش زبان ترکی دارد و هشت سال سابقهٔ تدریس. همهٔ سطح‌ها از A1 تا C2 را آنلاین و به‌صورت خصوصی یا گروهی درس می‌دهد و توضیح‌هایش به ترکی یا انگلیسی است. اگر از صفر شروع می‌کنید، راهنمای یادگیری ترکی استانبولی چقدر طول می‌کشد برنامهٔ زمانی واقع‌بینانه‌ای می‌دهد. اگر بعداً مدرک لازم دارید، تومر یا TYS: کدام مدرک C1 ترکی را لازم دارید را بخوانید. اگر با فرزندتان به ترکیه می‌آیید، راهنمای آموزش ترکی استانبولی به کودکان را هم ببینید.

سؤالات متداول

برای زندگی روزمره در ترکیه چه سطحی از ترکی لازم است؟

سطح A2 بیشتر گفت‌وگوهای بالا را پوشش می‌دهد، به شرطی که طرف مقابل آهسته حرف بزند. مقیاس کلی CEFR در شورای اروپا سطح A2 را توانایی انجام گفت‌وگوهای ساده و تکراری دربارهٔ موضوع‌های آشنا، مثل خرید و محل زندگی، توصیف می‌کند. در B1 از پس موقعیت‌های غیرمنتظره هم برمی‌آیید، مثل مشکلی در قرارداد یا بسته‌ای که گم شده.

می‌شود نوبت اداره مهاجرت را به انگلیسی گذراند؟

ممکن است کارمندی ببینید که انگلیسی بلد باشد، ممکن هم هست نبینید؛ رویش حساب نکنید. جمله‌های بالا را آماده کنید، مدارکتان را مرتب ببرید و برای سؤال‌های اداری از سایت رسمی ریاست مدیریت مهاجرت و خط YİMER 157 استفاده کنید.

گفتن sen به غریبه‌ها بی‌ادبی است؟

با کارمندان، بزرگ‌ترها و هر کسی که در موقعیت رسمی به شما خدمت می‌کند، ممکن است بی‌ادبانه به نظر برسد؛ درست مثل «تو» گفتن در فارسی. مغازه‌دارها و فروشنده‌های بازار راحت‌ترند و abi، abla یا hocam لحن را خودمانی و در عین حال محترمانه نگه می‌دارد. اگر شک دارید، siz بگویید و بگذارید طرف مقابل عوضش کند.

آیا Turkly در گرفتن اقامت یا ویزا کمک می‌کند؟

نه. جیلان فقط معلم زبان است و خدمات اقامت، ویزا یا تابعیت ارائه نمی‌دهد. کمکش این است که بتوانید گفت‌وگوی پشت باجه را به ترکی انجام دهید. برای خود روند اداری از سایت رسمی اداره مهاجرت یا یک وکیل واجد شرایط کمک بگیرید.

برای تمرین گفت‌وگوهایی که واقعاً پیش رو دارید، اول آزمون رایگان تعیین سطح را بدهید تا ببینید کجا هستید. بعد جلسهٔ آزمایشی رایگان را درخواست بدهید و بگویید کدام موقعیت‌ها را زودتر لازم دارید: صاحبخانه، داروخانه یا همسایهٔ توی راه‌پله. به هر درخواست ظرف ۲۴ ساعت جواب می‌دهیم.