تومر یا TYS: کدام مدرک C1 ترکی را لازم دارید؟

اگر دانشگاهتان اسم مدرک مشخصی را آورده، همان را بگیرید. اگر نیاورده، فرقشان این است: TYS یک آزمون واحد است که مؤسسهٔ یونس امره (Yunus Emre Enstitüsü) برگزار می‌کند و فقط مدرک B2 یا C1 می‌دهد. تومر (TÖMER) اسم مرکز آموزش زبان ترکی هر دانشگاه است (آنکارا، دانشگاه فنی استانبول، دانشگاه فنی کارادنیز و خیلی‌های دیگر) و هر مرکز آزمون خودش را با مقیاس خودش برگزار می‌کند. بیشتر دانشگاه‌ها هم مدرک تومر دانشگاه‌ها را قبول می‌کنند و هم TYS را، اما بعضی فقط مدرک تومر خودشان و TYS را می‌پذیرند؛ پس آیین‌نامهٔ پذیرش دانشگاه شما تکلیف را روشن می‌کند.

اطلاعات آزمون‌ها در این مقاله از صفحه‌های رسمی است که در ۱ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۰ آبان ۱۴۰۵) بررسی شده‌اند. قانون‌ها عوض می‌شوند و هر جا منبع رسمی و منبع‌های دیگر با هم نمی‌خوانند، این را صریح گفته‌ایم.

دو چیز متفاوت با اسم‌های شبیه هم

آزمون TYS (Türkçe Yeterlik Sınavı، آزمون بسندگی زبان ترکی) آزمون مؤسسهٔ یونس امره است. طبق صفحهٔ پرسش‌های متداول مؤسسه، این آزمون خواندن، شنیدن، نوشتن و صحبت کردن را می‌سنجد، نمره‌اش از ۱۰۰ است و سالی سه بار برگزار می‌شود. از نوبت ۱۵ ژانویهٔ ۲۰۲۲ فقط مدرک B2 یا C1 می‌دهد و مدرکش از تاریخ آزمون دو سال اعتبار دارد. همان صفحه می‌گوید آزمون نشان کیفیت Q-mark انجمن آزمون‌گیرندگان زبان در اروپا (ALTE) را دارد.

سازمان سنجش ترکیه، ÖSYM، آزمون TYS را برگزار نمی‌کند. آزمونی که ÖSYM برگزار می‌کند TR-YÖS است، یعنی آزمون ورودی دانشجویان خارجی. در اوت ۲۰۲۴ ÖSYM و مؤسسهٔ یونس امره تفاهم‌نامهٔ همکاری امضا کردند که دربارهٔ آزمون‌های چهارمهارتی ترکی و TR-YÖS است، اما همهٔ صفحه‌های رسمی TYS که پیدا کردیم مؤسسهٔ یونس امره را برگزارکننده معرفی می‌کنند.

کلمهٔ تومر اسم کوتاه مرکز آموزش و پژوهش زبان ترکی دانشگاه‌هاست و هر مرکز آزمون خودش را طراحی می‌کند. تومر دانشگاه آنکارا قانون‌هایش را منتشر کرده و برای همین مثال خوبی است. آزمون آنلاینش، e-YADİS، کامپیوتری است و پنج بخش دارد: خواندن، شنیدن، نوشتن، صحبت تعاملی و ارائهٔ شفاهی. برای قبولی باید در هر بخش حداقل نمره را بگیرید. صفحهٔ مدرک‌های این مرکز می‌گوید سطح‌های A1 تا B2 گواهی و سطح C1 دیپلم می‌گیرد و آزمون‌ها هر جمعه آنلاین برگزار می‌شود.

تومر و TYS در یک نگاه

مرکزهای تومر دیگر قالب و مقیاس خودشان را دارند. مثلاً دانشگاه فنی کارادنیز (KTÜ) در جدول خودش نمرهٔ ۸۰ تا ۸۹ را C1 حساب می‌کند. برای همین جملهٔ «تومر C1 دارم» تا نگویید کدام تومر، معنای چندانی ندارد.

دانشگاه شما کدام مدرک را قبول می‌کند؟

هر دانشگاه قانون خودش را دارد. چند نمونه از سندهای رسمی:

• دانشگاه فنی استانبول (ITU) از سال تحصیلی ۲۰۲۳-۲۰۲۴ فقط مدرک تومر خودش یا مؤسسهٔ یونس امره را قبول می‌کند و مدرک مرکزهای دیگر را نمی‌پذیرد.
• دانشگاه فنی کارادنیز (KTÜ) مدرک تومر خودش، مرکزهای دانشگاه‌های دیگر یا TYS را می‌پذیرد. دانشجو می‌تواند با B2 شروع کند، اما تا شروع سال سوم باید C1 یا C2 نشان بدهد.
• دانشگاه آرل استانبول برای پزشکی و دندان‌پزشکی C1 و برای بقیهٔ رشته‌های ترکی‌زبانش B2 می‌خواهد. یکی از ماده‌های بعدی همین سند داروسازی را هم به فهرست C1 اضافه می‌کند، پس آیین‌نامه دربارهٔ داروسازی با خودش تناقض دارد.
• دانشگاه توروس برای رشته‌های ترکی‌زبان C1 می‌خواهد.
• آیین‌نامهٔ تحصیلات تکمیلی دانشگاه استانبول که در روزنامهٔ رسمی ترکیه (Resmî Gazete) در ۱۸ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد، از دانشجویان سهمیهٔ خارجی در رشته‌هایی که کاملاً به زبان خارجی تدریس نمی‌شوند، مدرک C1 از مرکز زبان یک دانشگاه یا مؤسسهٔ یونس امره می‌خواهد.

هدف مطمئن C1 است. سطح B2 گاهی شما را وارد دانشگاه می‌کند، اما با مهلتی برای رسیدن به C1 و اغلب همراه با یک سال آمادگی زبان ترکی.

پیش از ثبت‌نام در هر آزمونی، آیین‌نامهٔ پذیرش دانشگاهتان را پیدا کنید (معمولاً با عنوان yurt dışından öğrenci kabul yönergesi) و این‌ها را بررسی کنید:

1. کدام مرکزها را قبول می‌کند: هر تومری، فقط تومر خودش، یا TYS را هم.
2. رشتهٔ شما کدام سطح را لازم دارد، B2 یا C1.
3. مدرک آزمون آنلاین را قبول می‌کند یا نه.
4. مدرک حداکثر چقدر می‌تواند قدیمی باشد.
5. اگر با سطح پایین‌تر برسید چه می‌شود: سال آمادگی، مهلت، یا ثبت‌نام نمی‌شوید.

منبع‌ها در دو مورد با هم نمی‌خوانند. اولی اعتبار مدرک است. اعتبار TYS رسماً دو سال است، اما برای مدرک تومر هیچ قانون کلی رسمی پیدا نکردیم و راهنماهای غیررسمی از دو سال تا نامحدود گفته‌اند. از خود دانشگاه بپرسید. دومی بازه‌های نمرهٔ TYS است. خلاصه‌های قدیمی‌تر، از جمله مقالهٔ CEFR در ویکی‌پدیای انگلیسی، هنوز بازه‌های ثابت می‌آورند (B2 از ۵۵ تا ۷۰ درصد، C1 از ۷۱ تا ۸۸ درصد، C2 از ۸۹ تا ۱۰۰ درصد). صفحهٔ پرسش‌های متداول فعلی مؤسسه می‌گوید بازهٔ B2 و C1 را بعد از هر آزمون تعیین می‌کند و دیگر مدرک C2 نمی‌دهد.

اگر مدرک را برای کار می‌خواهید

هیچ قانون سراسری‌ای تعیین نمی‌کند کارفرما کدام مدرک را بخواهد، پس تصمیم با خود کارفرماست. مؤسسهٔ یونس امره می‌گوید مدرکش برای کار در شرکت‌های بین‌المللی، تدریس ترکی در خارج و ترجمه به کار می‌آید. بیرون از ترکیه، نشان Q-mark انجمن ALTE توضیح دادن TYS را برای کارفرمایی که اسم تومر را نشنیده آسان‌تر می‌کند. اگر ترکی را برای زندگی روزمره لازم دارید و نه برای مدرک، ترکی استانبولی برای زندگی در ترکیه را بخوانید.

آیا آزمون یوس بخش زبان ترکی دارد؟

آزمون TR-YÖS سازمان ÖSYM بخش زبان ترکی ندارد. راهنمای TR-YÖS/2 سال ۲۰۲۶ دو آزمون را فهرست می‌کند: توانایی عددی (۴۰ سؤال) و ریاضیات پایه (۴۰ سؤال)، با ۱۰۰ دقیقه وقت. دفترچهٔ سؤال به ترکی است و ترجمهٔ آلمانی، انگلیسی، فرانسوی، روسی و عربی دارد (فارسی در این فهرست نیست) و نتیجه دو سال اعتبار دارد. بعضی سایت‌های مؤسسه‌های اعزام دانشجو، از جمله سایت‌های فارسی، می‌گویند TR-YÖS بخش بسندگی زبان ترکی دارد، اما راهنمای رسمی چنین بخشی را فهرست نکرده است.

ترکی اینجا هم بی‌اهمیت نیست. اگر از متن ترکی دفترچه استفاده می‌کنید، باید مسئله‌های ریاضی را سریع به ترکی بخوانید. نمرهٔ TR-YÖS هم جای مدرک زبان ترکی را نمی‌گیرد: دانشگاه‌هایی مثل دانشگاه فنی کارادنیز همچنان مدرک بسندگی جداگانه می‌خواهند.

مصحح‌ها در B2 و C1 به چه چیزی نمره می‌دهند

هیچ‌کدام از دو آزمون معیار کامل نمره‌دهی‌اش را منتشر نمی‌کند. صفحهٔ نمونه‌آزمون TYS می‌گوید دست‌کم دو ارزیاب بخش نوشتاری و گفتاری را با مقیاس‌های نمره‌دهی تصحیح می‌کنند؛ تومر آنکارا هم دو ارزیاب و یک داور دارد. هر دو آزمون نتیجه را با سطح‌های CEFR گزارش می‌کنند، پس توصیف‌های شورای اروپا در مجلد همراه CEFR و مقیاس کلی بهترین راهنمای عمومی برای فهمیدن فرق B2 و C1 است.

نوشتن

بخش نوشتاری TYS دو تکلیف دارد. تکلیف ۱ (۲۰ دقیقه، ۱۰ نمره) هدایت‌شده است: کامل کردن متن، پر کردن فرم، نوشتن درخواست‌نامه، خلاصه‌نویسی یا تفسیر جدول و نمودار. تکلیف ۲ (۴۰ دقیقه، ۱۵ نمره) انشا دربارهٔ موضوعی مشخص است. تومر آنکارا سه موضوع برای انتخاب و ۴۵ دقیقه وقت می‌دهد، بدون محدودیت تعداد کلمه.

در سطح B2، چارچوب CEFR متنی روشن و مفصل می‌خواهد که مزایا و معایب یک دیدگاه را توضیح دهد. در C1 استدلالی ساختارمند می‌سازید، با نکته‌های فرعی، دلیل و مثال، و با نتیجه‌گیری واقعی تمامش می‌کنید. توصیف C1 از «استفادهٔ کنترل‌شده از الگوهای سازمان‌دهی، حروف ربط و ابزارهای انسجام» حرف می‌زند. در ترکی معمولاً یعنی:

• حروف ربطی فراتر از ve, ama, çünkü، مثل bununla birlikte، öte yandan، dolayısıyla، buna rağmen و kısacası.
• جملهٔ وابسته به جای زنجیرهٔ جمله‌های کوتاه. ساخت‌هایی مثل ‎-dığı için، ‎-masına rağmen، ‎-arak و ‎-ken علت، تضاد و حالت را در یک جمله جمع می‌کنند. فارسی‌زبان‌ها جمله‌ها را معمولاً با «که» و «چون» به هم وصل می‌کنند؛ در ترکی C1 بیشتر این کار را همین پسوندها انجام می‌دهند.
• هر پاراگراف یک کار: یک نکته، دلیلش، یک مثال و بعد پلی به پاراگراف بعد.
• لحنی که تکلیف می‌خواهد. درخواست‌نامه (dilekçe) عبارت‌های ثابت دارد، مثلاً با Gereğini arz ederim تمام می‌شود، چیزی شبیه «خواهشمند است دستور فرمایید» در نامه‌های اداری فارسی؛ انشا چنین قالبی ندارد.
• زنجیرهٔ پسوند درست. یک پایانهٔ حالتِ غلط یا خطای هماهنگی واکه در یک کلمهٔ بلند زود به چشم می‌آید و معمولاً در کل متن تکرار می‌شود.

صحبت کردن

بخش گفتاری TYS دو قسمت دارد. در قسمت تعاملی (۱۰ دقیقه، ۱۵ نمره) به هفت سؤال دربارهٔ یک موضوع، در قالب گفت‌وگوی دوطرفه، جواب می‌دهید. در قسمت مستقل (۵ دقیقه، ۱۰ نمره) بعد از حداکثر یک دقیقه آمادگی دربارهٔ یک موضوع صحبت می‌کنید. تومر آنکارا سؤال‌های ضبط‌شده دربارهٔ موضوع‌های روزمره، مثل خانواده و محل زندگی، پخش می‌کند و بعد یک دقیقه وقت می‌دهد تا برای صحبتی دودقیقه‌ای دربارهٔ یک تصویر یا متن آماده شوید.

چارچوب CEFR سطح B2 را صحبت با ترک‌زبان‌ها بدون زحمت برای هیچ‌کدام از دو طرف می‌داند. در C1 روان و بی‌مقدمه صحبت می‌کنید، به‌ندرت برای پیدا کردن کلمه مکث می‌کنید و زبانتان را با موقعیت اجتماعی، دانشگاهی و کاری تنظیم می‌کنید. برای آزمون یعنی:

• جواب بدهید و بعد بازش کنید: یک نظر، یک دلیل، یک مثال و یک تضاد (Öte yandan şunu da söylemek lazım...‎).
• از دقیقهٔ آمادگی برای چیدن ساختار استفاده کنید (یک شروع، دو نکته و یک جملهٔ پایانی)، نه برای نوشتن متن کامل.
• چند عبارت داشته باشید که طبیعی وقت بخرند، مثل Açıkçası، Şöyle söyleyeyim یا Bence bunun iki nedeni var.
• جواب کامل حفظ نکنید. همین که سؤال بعدی مسیر را عوض کند، جواب حفظی دیگر جور درنمی‌آید.

برنامهٔ آمادگی واقع‌بینانه از B2 تا C1

اینکه چقدر طول بکشد به نقطهٔ شروعتان بستگی دارد، پس اول آزمون رایگان تعیین سطح را بدهید. راهنمای یادگیری ترکی استانبولی چقدر طول می‌کشد تصویر بزرگ‌تر را نشان می‌دهد. اگر B2 محکمی دارید و مهلتتان محدود است، یک برنامهٔ ۱۲ هفته‌ای می‌تواند این‌طور باشد:

1. هفتهٔ ۱، تشخیص: نمونه‌آزمون رسمی TYS را حل کنید یا صفحهٔ قالب آزمون تومر مرکزتان را بخوانید و زمان بگیرید. یک انشا بنویسید و یک صحبت دودقیقه‌ای ضبط کنید.
2. هفته‌های ۲ تا ۴، ساختن ابزار C1: هر روز حروف ربط و جمله‌های وابسته را تمرین کنید، روزی یک یادداشت نظر در روزنامه‌های ترکی بخوانید و ببینید نویسنده ایده‌ها را چطور به هم وصل می‌کند، و خبر ترکی را با سرعت عادی گوش کنید.
3. هفته‌های ۵ تا ۸، نوشتن و اصلاح گرفتن: هر هفته یک انشا و یک تکلیف هدایت‌شده (درخواست‌نامه، خلاصه یا نمودار) بنویسید و بعد از بازخورد هر دو را بازنویسی کنید. هفته‌ای دو صحبت مستقلِ زمان‌دار ضبط کنید.
4. هفته‌های ۹ تا ۱۱، آزمون آزمایشی: آزمون کامل و زمان‌دار در قالب آزمون خودتان؛ روی صفحهٔ کامپیوتر برای تومر آنلاین، یا روی کاغذ به‌اضافهٔ جواب‌های شفاهی به کسی که نقش ارزیاب را بازی می‌کند برای TYS.
5. هفتهٔ ۱۲، مرور و کارهای اداری: پرتکرارترین اشتباه‌هایتان را مرور کنید و بعد دوباره مهلت ثبت‌نام، کارت شناسایی و قانون مدرک دانشگاهتان را بررسی کنید.

جیلان مریچ، معلم ما، زبان‌آموزان را برای تومر، TYS و آزمون‌های C1 دانشگاه‌ها آماده می‌کند. ترک‌زبان است، کارشناسی ارشد آموزش زبان ترکی دارد و هشت سال سابقهٔ تدریس. کلاس‌هایش آنلاین و خصوصی یا گروهی است و توضیح‌هایش به ترکی یا انگلیسی.

سؤالات متداول

آزمون TYS از تومر سخت‌تر است؟

مقایسهٔ رسمی‌ای وجود ندارد و هر مرکز تومر قالب و مقیاس خودش را دارد، پس سختی از مرکزی به مرکز دیگر فرق می‌کند. اول بر اساس مدرکی که دانشگاهتان قبول می‌کند انتخاب کنید و بعد بر اساس قالب: آنلاین و هر هفته، یا در مرکز آزمون و سالی سه بار.

می‌شود آزمون تومر را آنلاین داد؟

در بعضی مرکزها بله. آزمون e-YADİS تومر دانشگاه آنکارا آنلاین است و هر جمعه برگزار می‌شود. اینکه دانشگاه شما مدرک آنلاین را قبول کند یا نه تصمیم خودش است، پس پیش از پرداخت هزینه قانون‌هایش را بررسی کنید.

مدرک TYS چقدر اعتبار دارد؟

به گفتهٔ مؤسسهٔ یونس امره، دو سال از تاریخ آزمون. برای مدرک تومر قانون کلی رسمی پیدا نکردیم، پس از دانشگاهی که مدرک را تحویل می‌گیرد بپرسید.

می‌شود با B2 تحصیل را شروع کرد؟

در بعضی دانشگاه‌ها بله. دانشگاه فنی کارادنیز به دانشجوی B2 اجازهٔ شروع می‌دهد اما تا سال سوم C1 می‌خواهد و دانشگاه آرل استانبول برای بیشتر رشته‌های ترکی‌زبانش B2 را قبول می‌کند. بعضی دیگر، مثل دانشگاه توروس، از همان اول C1 می‌خواهند.

آزمون TYS هنوز مدرک C2 می‌دهد؟

نه. از نوبت ۱۵ ژانویهٔ ۲۰۲۲، آزمون TYS فقط مدرک B2 یا C1 می‌دهد.

برای تومر، TYS یا آزمون C1 دانشگاه آماده می‌شوید؟ آزمون رایگان تعیین سطح را بدهید تا ببینید چقدر تا C1 فاصله دارید، بعد جلسهٔ آزمایشی رایگان را درخواست بدهید و بگویید کدام آزمون و کدام دانشگاه را در نظر دارید. به هر درخواست ظرف ۲۴ ساعت جواب می‌دهیم.