TYS gapirish (konuşma) boʻlimi: savollar va javoblar

TYS (Türkçe Yeterlik Sınavı) imtihonining gapirish boʻlimi 100 balldan 25 ball turadi va ikki qismdan iborat. Birinchisi suhbat (karşılıklı konuşma): bitta mavzu boʻyicha yettita savolga 10 daqiqa ichida javob berasiz. Ikkinchisi mustaqil nutq (bağımsız konuşma): bir daqiqagacha tayyorgarlikdan keyin berilgan mavzuda 5 daqiqa gapirasiz. B2 dan C1 ga koʻtarish uchun uzunroq javob kamlik qiladi: javob aniq tuzilgan, bogʻlangan va yodlanmagan, oʻz-oʻzidan aytilgandek eshitilishi kerak.

Quyidagi imtihon maʼlumotlari Yunus Emre institutining rasmiy sahifalaridan olingan va 2026-yil 1-noyabrda tekshirilgan. Oʻzbekistondagi turk tili boʻyicha milliy sertifikat imtihoni boshqa imtihon, boshqa formatda oʻtadi. Bu maqola u haqida emas va Turkly milliy sertifikatga tayyorlamaydi.

Asosiy xulosalar - Konuşma qismi: suhbat (7 savol, 10 daqiqa, 15 ball) va mustaqil nutq (1 mavzu, 5 daqiqa, 10 ball). - Suhbatda har bir savolga ikki-uch gap bilan javob bering: javob, sabab, misol. - CEFR boʻyicha C1 ni B2 dan ravonlik, fikrni moslashuvchan ifodalash va bogʻlovchilarni nazorat bilan ishlatish ajratadi. - Oʻzbekcha hozir, rahmat, ishlamoq kabi soʻzlarning turkcha juftlari boshqa maʼno beradi.

TYS gapirish boʻlimi qanday tuzilgan

TYS namunaviy imtihon sahifasi gapirish qismini quyidagicha taqsimlaydi:

Butun imtihon 180 daqiqa davom etadi va 100 ball tizimida baholanadi. Institutning koʻp soʻraladigan savollar sahifasiga koʻra, gapirish uchinchi oturumda boʻladi. Turkiya Tashqi ishlar vazirligi saytidagi TYS tanishtiruv matni bu qism har bir nomzod bilan alohida oʻtkazilishini aytadi. Bu matn eskiroq, chunki unda hali C2 sertifikati tilga olinadi.

Yozish va gapirishni baholash shkalalari boʻyicha kamida ikki baholovchi baholaydi. Shkalalarning oʻzi biz tekshirgan rasmiy sahifalarda eʼlon qilinmagan. B2 va C1 ball chegaralari ham oldindan qatʼiy emas: 2022-yil 15-yanvardagi imtihondan beri ular har bir imtihondan keyin belgilanadi. Gapirish yuzma-yuz oʻtadimi yoki yozib olinadimi, rasmiy sahifalarda aytilmagan, shuning uchun buni imtihon markazingizdan soʻrang.

Qanday savollar beriladi

Rasmiy namunada (sahifadagi karsilikli_ve_bagimsiz_konusma.pdf fayli) suhbat mavzusi sogʻliq. Savollar sizning odatlaringizdan boshlanadi, soʻng kasallikning oldini olish va davolanishga oʻtadi. Yaʼni shaxsiy savoldan amaliy va umumiy savolga qarab boradi. Mustaqil nutq namunasi esa qisqa shaxsiy savol bilan boshlanib, fikr soʻrash bilan tugaydi: «Siz qanday deb oʻylaysiz, bu toʻgʻrimi yoki boshqacha boʻlishi kerakmi?» Namunadagi savollarga institutning mualliflik huquqi tegishli, shuning uchun ularni bu yerda koʻchirmaymiz. Faylni rasmiy saytdan ochib koʻring.

Shu tuzilmaga qarab, mashq uchun quyidagi savol turlarini tayyorlang. Misollar bizniki, ular imtihon savollari emas:

1. Shaxsiy odat va tajriba: Boş zamanlarınızda neler yapıyorsunuz?
2. Taqqoslash: Eskiden insanlar nasıl alışveriş yapardı, şimdi nasıl yapıyor?
3. Fikr bildirish: Sizce çocukların cep telefonu kullanması doğru mu?
4. Afzallik va kamchilik: Büyük şehirde yaşamanın artıları ve eksileri nelerdir?
5. Muammo va yechim: Trafik sorununu çözmek için neler yapılabilir?

Har bir mavzu uchun shunday yettita savol yozing va ularga ketma-ket javob berib mashq qiling. Suhbat qismida aynan shu narsa kerak: bitta mavzuda chuqurlashib borish.

B2 va C1: baholovchi nimani eshitadi

TYS batafsil baholash mezonlarini ochiq eʼlon qilmaydi, lekin sertifikat CEFR darajalarini koʻrsatadi. Yevropa Kengashining umumiy shkalasiga koʻra, B2 darajasidagi kishi ona tili egalari bilan ikki tomon uchun ham zoʻriqishsiz suhbatlasha oladi va biror masala boʻyicha fikrini turli variantlarning afzallik va kamchiliklari bilan tushuntira oladi. C1 darajasida esa u ravon va oʻz-oʻzidan gapiradi, soʻz izlayotgani deyarli sezilmaydi, tilni ijtimoiy, akademik va ish vaziyatlarida moslashuvchan ishlatadi, murakkab mavzuni ham yaxshi tuzilgan holda bayon qiladi.

Jadvalning birinchi ikki qatori shu taʼriflarga asoslangan. Qolgan qatorlar bu taʼriflar turkcha nutqda odatda nimani anglatishi haqidagi bizning izohimiz:

Tabiiy javob qoliplari

Suhbat qismi: qisqa, lekin toʻliq

Yettita savol va 10 daqiqa bor, yaʼni har bir savolga taxminan bir yarim daqiqa toʻgʻri keladi. Bitta soʻz bilan javob berish ham, har bir savolga uzun nutq qilish ham xato. Eng ishonchli formula: javob, sabab yoki tafsilot, kichik misol.

Savol: Günde kaç saat telefon kullanıyorsunuz?

Zaif javob: Çok kullanıyorum. Beş saat.

Yaxshiroq javob: Açıkçası hiç saymadım ama günde dört beş saati buluyordur. Çoğunu iş için mesajlaşırken geçiriyorum, akşamları da biraz video izliyorum.

Ikkinchi javobda Açıkçası («ochigʻini aytsam») vaqt yutadi va tabiiy eshitiladi, -dır qoʻshimchasi taxminni bildiradi, -ken bilan esa ikki harakat bitta gapga bogʻlanadi. Oddiy mavzuda ham shunday kichik vositalar javobni ancha tabiiy qiladi.

Mustaqil nutq: bir daqiqalik reja

Tayyorgarlik daqiqasida toʻliq matn yozishga ulgurmaysiz. Toʻrtta kalit soʻz yozing: kirish, birinchi tomon, ikkinchi tomon, xulosa. Har bir qadam uchun bitta tayyor ibora yetadi:

• Kirish: Bu soruya tek bir cevap vermek zor, çünkü...
• Birinchi tomon: Bir yandan...
• Ikkinchi tomon: Öte yandan şunu da söylemek lazım...
• Shaxsiy misol: Mesela benim çevremde...
• Xulosa: Kısacası, ben ... tercih ediyorum, çünkü...

Mavzu: Büyük bir şehirde mi yoksa küçük bir şehirde mi yaşamayı tercih edersiniz? Namunaviy javob:

Bu soruya tek bir cevap vermek zor, çünkü ikisinin de artıları ve eksileri var. Ben şu an büyük bir şehirde yaşıyorum, o yüzden önce oradan başlayayım. Büyük şehirde iş imkânları çok daha fazla; üniversiteler, hastaneler, kültürel etkinlikler hep elinizin altında. Ama bunun bir bedeli var: trafik, kalabalık ve yüksek kiralar. Küçük şehirde ise hayat daha sakin, insanlar birbirini tanıyor ve günlük masraflar daha düşük. Öte yandan gençler için fırsatlar sınırlı kalabiliyor. Kısacası, kariyerimin başında olduğum için şu an büyük şehri tercih ediyorum. Ama ileride, özellikle çocuklarım olursa, daha sakin bir yere taşınmayı düşünebilirim.

Bu javob nega ishlaydi: kirish savolning murakkabligini tan oladi, soʻng shaxsiy tajribaga tayanadi. Ikki tomon ama, ise va öte yandan bilan bogʻlangan. Elinizin altında («qoʻl ostingizda») va bunun bir bedeli var («buning bahosi bor») kabi iboralar tabiiy lugʻatni koʻrsatadi. Oxirida -dığım için (sabab) va -sa (shart) bor, yaʼni xulosa oddiy «menga yoqadi» bilan tugamaydi. Bu javobni yodlamang, uning skeletini oling.

Yodlangan qoliplar nega ishlamaydi

Telegram kanallarida «har qanday mavzuga mos» tayyor gaplar tarqaladi. Ulardan biri: Bu gibi konulara her insan karşı geldiği zaman çeşitli söyleyebilmesi mümkün... Turk quloqiga bu gap gʻalati eshitiladi. Karşı gelmek «qarshi chiqmoq, boʻysunmaslik» degani, «duch kelmoq» emas (u karşılaşmak boʻladi). Söyleyebilmesi mümkün esa imkoniyatni ikki marta aytadi: -ebil- ham, mümkün ham. Tabiiy variant ancha qisqa: Bu konuda herkesin farklı bir görüşü olabilir. Baholovchi yodlangan gapni tez sezadi, keyingi savol yoʻnalishni oʻzgartirsa esa qolip umuman mos kelmay qoladi.

Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilarning tipik xatolari

Oʻzbek tili ham turkiy til, shuning uchun gap tuzilishi, qoʻshimchalar va koʻp soʻzlar sizga tanish. Aynan shu oʻxshashlik baʼzan xatoga olib keladi. Umumiy farqlar haqida turk tilini qancha vaqtda oʻrganish mumkin degan maqolamizda ham yozganmiz.

Aldoqchi soʻzlar

Imtihonda eng koʻp zarar beradigani rahmat va hozir: birinchisi notoʻgʻri vaziyatda kulgili, ikkinchisi gap maʼnosini oʻzgartiradi.

Oʻzbekcha tuzilmalar turkchaga koʻchganda

• Kelasi zamon. Oʻzbekcha Ertaga boraman turkchada Yarın gideceğim boʻladi. Yarın giderim xato emas, lekin rejadan koʻra taxmin yoki vaʼdadek eshitiladi.
• Imkoniyat. Qila olaman turkchada bitta qoʻshimcha bilan ifodalanadi: yapabilirim. Oʻzbekcha tuzilmani soʻzma-soʻz koʻchirmang.
• Sifatdosh. Oʻzbekchada -gan ikki holatda ham ishlaydi: kitob oʻqigan talaba va men oʻqigan kitob. Turkchada ikki xil shakl bor: kitap okuyan öğrenci, lekin okuduğum kitap.
• Unlilar uygʻunligi. Oʻzbekchada -lar va -da har doim bir xil, turkchada esa ular soʻzga qarab oʻzgaradi: evler, evde, evlar, evda emas.
• Talaffuz. Koʻp umumiy soʻzlarda turkcha unli va undosh boshqacha: koʻz, soʻz, goʻzal turkchada göz, söz, güzel, til, kel esa dil, gel. Bu tovushlar sizni tushunishga xalaqit bermaydi, lekin C1 da talaffuz ham hisobga olinadi.
• Oʻzbekcha soʻzlarni aralashtirish. Hayajonlanganda lekin, juda, endi tilga keladi. Turkchada ularning oʻrnida ama (yoki fakat), çok va artık turadi.

Qanday mashq qilish kerak

1. Har hafta bitta mavzu tanlang va unga yettita savol yozing: ikkitasi shaxsiy, ikkitasi taqqoslash, uchtasi fikr yoki yechim.
2. Javoblaringizni telefonga yozib oling. Mustaqil nutq uchun aniq bir daqiqa tayyorlaning va besh daqiqagacha gapiring.
3. Yozuvni qayta tinglang va uchta narsani belgilang: oʻzbekcha soʻzlar, uzun pauzalar va ama yoki çünkü dan boshqa bogʻlovchi bor-yoʻqligi.
4. Bir xil savolga bir hafta oʻtib yana javob bering, lekin yodlangan gaplarni ishlatmang.
5. Hech boʻlmaganda bir marta ona tili egasi bilan imtihon formatida sinov oʻtkazing: suhbat qismida savollar kutilmagan yoʻnalishga ketishi mumkin.

Butun imtihonga tayyorgarlik rejasi va TÖMER bilan farqi TÖMER yoki TYS maqolamizda bor.

Ustozimiz Ceylan Meriç talabalarni TYS, TÖMER va universitet C1 imtihonlariga tayyorlaydi. Uning ona tili turk tili, u turk tilini oʻqitish boʻyicha magistr va sakkiz yillik oʻqituvchilik tajribasiga ega. Darslar onlayn, yakka yoki guruhda oʻtadi, tushuntirishlar turk yoki ingliz tilida.

Koʻp soʻraladigan savollar

TYS gapirish qismi necha ball turadi?

100 balldan 25 ball: suhbat qismi 15 ball, mustaqil nutq 10 ball. Qolgan 75 ball oʻqish, tinglash va yozish qismlariga toʻgʻri keladi.

Gapirishdan oldin qancha tayyorlanish vaqti beriladi?

Mustaqil nutqdan oldin bir daqiqagacha vaqt beriladi. Suhbat qismida alohida tayyorgarlik vaqti koʻrsatilmagan: savollarga suhbat davomida javob berasiz.

Tayyor javoblarni yodlab olsam boʻladimi?

Iboralar va javob skeletini yodlash foydali. Toʻliq javobni yodlash xavfli: kamida ikki baholovchi tinglaydi, va suhbat qismida savol boshqa yoʻnalishga ketsa, yodlangan matn mos kelmay qoladi.

Oʻzbek tili gapirishda yordam beradimi?

Ha, gap tuzilishi va qoʻshimchalar tizimi oʻxshash, shuning uchun koʻp boshqa tillar egalariga qaraganda tezroq ravon gapira boshlaysiz. Lekin aldoqchi soʻzlar va unlilar uygʻunligi xatolari aynan oʻzbek tilida soʻzlashuvchilarda koʻp uchraydi, shuning uchun ularni alohida mashq qiling.

Bu maqola milliy sertifikat imtihoniga ham toʻgʻri keladimi?

Yoʻq. Milliy sertifikat imtihonining formati va shartlari boshqa, ularni Bilim va malakalarni baholash agentligining rasmiy saytida tekshiring. Turkly faqat TYS, TÖMER va universitet C1 imtihonlariga tayyorlaydi.

TYS gapirish qismiga tayyorlanyapsizmi? Avval bepul daraja testini topshiring va C1 gacha qancha qolganini bilib oling. Soʻng bepul sinov darsiga soʻrov yuboring va TYS ga tayyorlanayotganingizni yozing. Har bir soʻrovga 24 soat ichida javob beramiz.