Yabancılara Türkçe özel ders: öğretmen nasıl seçilir?

Online bir Türkçe öğretmeni seçerken fiyattan ve saatten önce üç şeye bak: öğretmenin yabancılara Türkçe öğretmek için eğitim alıp almadığına, senin hedefin olan öğrencilerle çalışıp çalışmadığına ve deneme dersini nasıl yaptığına. Ana dilinin Türkçe olması bir avantajdır, ama bu kişinin gidiyorum ile giderim arasındaki farkı açıklayabileceği ya da seni B1'den C1'e taşıyacak bir plan yapabileceği anlamına gelmez. İyi bir deneme dersi sana bilmen gerekenlerin çoğunu gösterir. Derse sorularınla gel ve öğretmenin hatalarınla ne yaptığını izle.

"Türkçe öğretmeni" her zaman aynı şey değil

Türkiye'de "Türkçe öğretmeni" ya da "Türkçe özel ders" diye arama yaparsan sonuçların çoğu Türk öğrencilere okul dersi veren öğretmenler olur: LGS, TYT hazırlığı, dil bilgisi ödevleri. Bu öğretmenler Türkçeyi çok iyi bilir, ama işleri ana dili Türkçe olan çocuklara dersi anlatmaktır. Yabancılara Türkçe öğretmek ayrı bir alandır. Bu yüzden arama yaparken "yabancılar için" ya da "yabancılara" sözlerini ekle ve öğretmenin profilinde bu alanı ara.

Gerçekten önemli olan nitelikler

En faydalı nitelik, yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanında bir diploma ya da resmî bir eğitimdir. Türkiye'de bu alanın adı Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimidir ve üniversiteler bu alanda yüksek lisans programı açar. Ulusal yeterlilik sisteminde yabancı dil olarak Türkçe öğretimi tezli yüksek lisans diploması ayrı bir yeterlilik olarak yer alır. Bu alanda eğitim almış bir öğretmen Türkçeye dışarıdan bakmayı bilir: öğrencilerin hangi ekleri karıştırdığını, ünlü uyumunun neden zaman aldığını ve hâl eklerinin hangi sırayla öğretilmesi gerektiğini.

Türk dili ve edebiyatı ya da genel dilbilim diploması da ilgili bir alandır, ama aynı şey değildir. Edebiyat mezunları dili çok derinden bilir. Ama belirtme hâlinin ne olduğunu henüz bilmeyen birine bunu öğretmek için eğitim almamış olabilirler.

Eğitimden sonra senin hedefinle ilgili deneyime bak. Öğretmene daha önce hangi öğrencilerle çalıştığını sor:

• Sınav hazırlığı. TÖMER ve TYS farklı becerileri farklı biçimlerde ölçer. Senin gireceğin sınava öğrenci hazırlamış bir öğretmen soru tiplerini ve puanlamayı bilir. Farkları TÖMER mi TYS mi? Hangi Türkçe C1 belgesi gerekli? yazımızda anlattık.
• Türkiye'de yaşamak. Burada pratik Türkçeye ihtiyacın var: ev sahibi, eczane, resmî daireler, komşular. Bu alanda deneyimli bir öğretmen doğrudan yaşayacağın konuşmalara gider. Bazılarını Türkiye'de yaşayan yabancılar için günlük Türkçe yazımızda bulabilirsin.
• İş. İş Türkçesinin kendine ait bir üslubu var: e-postaya nasıl başlanır, bir telefon görüşmesinde ne kadar resmî olunur. Bkz. İş Türkçesi: e-posta, toplantı ve telefon kalıpları.
• Çocuklar ve gençler. On yaşında bir çocuğa ders vermek ayrı bir beceridir. Öğretmenin çocuğunun yaş grubuyla düzenli çalışıp çalışmadığını sor.

Son olarak hangi seviyelerde ders verdiğine bak. Bazı öğretmenler A1 ve A2'de rahattır ama C1'de değildir. C1'de iş akademik metinlere, üsluba ve görüş savunmaya kayar. B1 ya da üstündeysen ve hedefin yüksekse, seni oraya taşıyabilecek birini seç. Böylece yolun ortasında öğretmen değiştirmek zorunda kalmazsın.

Deneme dersinde neye bakmalısın?

Deneme dersi kısadır. Bu yüzden onu öğretmenin nasıl çalıştığını görmek için kullan. Öğretmenin yöntemi, derste ne kadar konu işlendiğinden daha önemlidir.

1. Önce seviyeni ve hedefini öğrendi mi? İyi bir öğretmen bir şey öğretmeden önce neden Türkçe öğrendiğini, neler çalıştığını ve nerede takıldığını sorar. Dersten önce kısa bir seviye testi iyi bir işarettir.
2. Sen mi daha çok konuştun, o mu? Dil dersinde öğrenci Türkçe üretmelidir. Öğretmen 25 dakika boyunca anlattıysa sonraki dersler de öyle geçer.
3. Seni nasıl düzeltti? Her küçük hatayı mı düzeltti, yoksa senin seviyende önemli olan hataları mı seçti? Hatanın arkasındaki kuralı açıkladı mı, yoksa sadece doğru biçimi mi söyledi?
4. Açıklamaları anlayabildin mi? B1 ve üstünde dersin büyük kısmı Türkçe olabilir. Ama zor bir kuralı anlamadığında öğretmenin onu iyi bildiğin bir dilde de açıklayabilmesi işini kolaylaştırır.
5. Bir plan var mıydı? Dersin sonunda ilk ayda neler çalışacağını ve ilerlemenin nasıl kontrol edileceğini aşağı yukarı bilmelisin.
6. Ders hazırlıklı mıydı? Seviyene uygun materyaller, net bir yapı ve saklayabileceğin notlar ara. Yönü olmayan serbest bir sohbet bir uyarı işaretidir.

Dersten sonra kendine şunu sor: Daha önce bilmediğim bir şey öğrendim mi ve bundan sonra neye çalışacağımı biliyor muyum?

Dikkat etmen gereken işaretler

Bazı uyarı işaretleri hemen görünür. Bunların hiçbiri tek başına öğretmenin kötü olduğunu kanıtlamaz, ama iki ya da üçü bir aradaysa dikkatli ol.

• Belirli bir tarihte akıcılık sözü. Ne kadar hızlı ilerleyeceğin başlangıç seviyene, ayırdığın saate ve ana diline bağlıdır. Yabancılar için Türkçe öğrenmek ne kadar sürer yazımız kimsenin neden kesin bir süre garanti edemeyeceğini anlatıyor.
• Hedefine ilgi göstermemek. Her öğrenci aynı dersi alıyorsa, sınava hazırlanan biri de İzmir'e taşınan biri de zaman kaybeder.
• Eğitim konusunda belirsiz cevaplar. "Ana dilim Türkçe" iyi bir başlangıç, ama "Öğretmenlik için nasıl bir eğitim aldınız?" sorusunun tek cevabı bu olmamalı.
• Ders dışında geri bildirim olmaması. Neyi tekrar etmen gerektiğini ve en sık hatalarını bilmelisin.
• Deneme dersinden hemen sonra büyük bir paket için baskı. Kendinden emin bir öğretmen karar vermen için sana zaman tanır.
• Dayanaksız seviye iddiaları. Seviyeler Avrupa Konseyinin CEFR ölçeğine göre belirtilmelidir. Sadece "orta seviye" demek pek bir şey anlatmaz. Seviyelerin ne anlama geldiğini Türkçe seviyeleri A1'den C2'ye yazımızda anlattık.

Birebir mi, grup mu?

İki biçim de işe yarar. Doğru seçim hedefine, bütçene ve kişiliğine bağlıdır.

Birebir ders sınav hazırlığı, belirli bir son tarih ve başkalarının önünde konuşmaktan çekinen öğrenciler için uygundur. Grup ise diğer öğrencileri dinlemeyi seven, düzenli sabit saatler isteyen ve tek bir sınav yerine genel bir seviyeye çalışan kişilere uyar. Bazı öğrenciler önce birebir derslerle özgüven kazanır ve sonra bir gruba katılır, bazıları da tam tersini yapar.

Türkiye'de yaşıyorsan bir seçeneğin daha var: üniversitelerin TÖMER merkezlerindeki yüz yüze kurslar. Bunlar düzenli bir sınıf ve sabit bir program isteyenler için uygundur. Ama saatler işine uymuyorsa ya da tek bir becerine, örneğin konuşmana odaklanmak istiyorsan, online birebir ders daha esnektir.

Özel ders sitesi mi, kendi öğrencileriyle çalışan bir öğretmen mi?

Online öğretmen bulmanın iki yaygın yolu var. Büyük bir özel ders sitesine bakabilirsin ya da doğrudan Türkçe öğreten bir öğretmene veya küçük bir okula gidebilirsin. İkisinin de gerçek avantajları var.

Özel ders siteleri sana seçenek ve kolaylık sunar. Çok sayıda profili karşılaştırabilir, diğer öğrencilerin yorumlarını okuyabilir, fiyata ve saate göre filtreleyebilir ve birkaç tıklamayla ders alabilirsin. Çoğunlukla konuşma pratiği istiyorsan ve birkaç öğretmeni denemekten çekinmiyorsan bu çeşitlilik işine yarar. Sorun şu: profiller çok farklıdır. Bu sitelerdeki öğretmenlerin bir kısmı Türkçe öğretimi eğitimi almış öğretmenlerdir, bir kısmı ise ek iş olarak ders veren Türkçe konuşanlardır. Bu yüzden nitelikleri kendin kontrol etmelisin. Bu sitelerde aramanı yaparken de "yabancılar için" filtresini ya da sözünü kullanmayı unutma.

Kendi öğrencileriyle çalışan bir öğretmen ya da okul genelde aylarca ilerlemeni takip eden tek bir kişi demektir. Ayrı ayrı dersler yerine planlı bir kurs alırsın ve öğretmen üç hafta önce yaptığın hatayı hatırlar. Seçebileceğin kişi sayısı daha azdır, bu yüzden karar vermeden önce o öğretmenin eğitimine ve deneyimine dikkatle bak.

İki yolla da eğitimli ve deneyimli bir öğretmen bulabilirsin, bu yüzden iki durumda da aynı kontrol listesini kullan.

Karar vermeden önce sorman gereken sorular

Bu soruları deneme dersine götür ya da dersten önce mesajla sor. Soruları öğretmene siz diyerek sorabilirsin:

• Yabancılara Türkçe öğretimi konusunda nasıl bir eğitim aldınız?
• Kaç yıldır ders veriyorsunuz ve hangi seviyelerde?
• Benim hedefim olan öğrencilerle, örneğin sınav, taşınma ya da iş için Türkçe öğrenenlerle çalıştınız mı?
• Dilbilgisini hangi dilde açıklıyorsunuz?
• Şu anki seviyemi nasıl ölçüyorsunuz ve ilerlememi nasıl takip edeceğiz?
• Normal bir ders ne kadar sürüyor ve ne kadar ödev bekliyorsunuz?
• Dersi iptal etmem ya da ertelemem gerekirse ne oluyor?
• Birebir mi, grupla mı, yoksa ikisiyle de mi çalışıyorsunuz?

Net ve somut cevaplar iyi bir işarettir. Öğretmen belirsiz kalıyorsa ya da konuyu değiştiriyorsa bunu not et.

Turkly'de durum ne?

Turkly'de öğretmenin Ceylan Meriç. Öğretmenimiz Ceylan, ana dili Türkçe olan, Türkçe öğretimi alanında yüksek lisans yapmış ve 8 yıldır ders veren bir kadın öğretmen. A1'den C2'ye kadar her seviyede, online, birebir ya da grup halinde ders veriyor ve açıklamaları Türkçe ya da İngilizce yapıyor.

Ana alanları TÖMER, TYS ve üniversite C1 şartı için sınav hazırlığı, Türkiye'de yaşamak için Türkçe, iş Türkçesi ve çocuklar ile gençler için derslerdir. Ceylan sadece bir dil öğretmeni. Vize, ikamet izni ya da başka resmî işlemlerde yardımcı olmuyor.

Ödeme yapmadan önce onu yukarıdaki kontrol listesiyle değerlendirebilirsin. Deneme dersi ücretsiz ve 20–30 dakika sürüyor. Normal dersler 50–60 dakika sürüyor ve seviye testi ücretsiz. Her isteğe 24 saat içinde cevap veriyoruz.

Sık sorulan sorular

Ana dili Türkçe olan biri daha iyi bir öğretmen mi olur?

Her zaman değil. Ana dili Türkçe olan birinin telaffuzu ve dil sezgisi doğaldır, ama Türkçeyi bir yabancıya açıklamak eğitim isteyen bir beceridir. En iyisi, yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanında eğitim almış ve ana dili Türkçe olan bir öğretmendir.

Karar vermeden önce kaç deneme dersi almalıyım?

Farklı öğretmenlerle iki ya da üç deneme dersi, karşılaştırma yapmak için genelde yeterlidir. Öğretmen hedefine ve seviyene açıkça uyuyorsa tek bir iyi deneme dersi de yeterli olabilir.

Online Türkçe dersi yüz yüze ders kadar etkili mi?

Online dersler, özellikle birebir derslerde, yüz yüze dersler kadar işe yarayabilir. Öğretmen materyal paylaşabilir ve seni anında düzeltebilir. En önemli şey öğretmenin becerisi ve senin ne kadar düzenli çalıştığındır.

B1 seviyesindeyim. Ders tamamen Türkçe mi olmalı?

B1 ve üstünde dersin büyük kısmı Türkçe olabilir ve bu senin için iyi bir pratiktir. Ama yeni ve zor bir dilbilgisi konusunda, örneğin sıfat-fiillerde, kısa bir açıklamayı iyi bildiğin bir dilde duymak işini hızlandırabilir.

C1 sınavına hazırlanmak için hangi seviyede olmam gerekir?

Herhangi bir seviyede başlayabilirsin. Sınavı bilen bir öğretmen bulunduğun yerden başlar ve C1'e giden yolu planlar. Önce bir seviye testi yap ki ikiniz de başlangıç noktasını bilin.

Nerede olduğunu görmek için ücretsiz seviye testini yap, sonra ücretsiz deneme dersi iste ve yukarıdaki kontrol listesini o derste dene. İsteğinde hedefini yaz, 24 saat içinde cevap veriyoruz.